Pokrajinski zavod za zaštitu prirode bio je deo tima stručnih organizacija, upravljača zaštićenih područja i predstavnika državnih vlasti Austrije, Hrvatske, Mađarske, Slovenije i Srbije koje su zajednički sastavile nominaciju za proglašenje područja „Rezervat biosfere Mura-Drava-Dunav u pet država". Nominacija je predata 30. septembra Međunarodnom koordinacionom savetu programa Uneska „Čovek i biosfera" radi započinjanja procedure proglašenja.

Nominacija polazi od već postojećih rezervata biosfere koje je Unesko proglasio u ovih pet država. To su Rezervat biosfere „Mura-Drava-Dunav" (prekogranični, u Mađarskoj i Hrvatskoj, proglašen 2012), Rezervat biosfere „Bačko Podunavlje" u Srbiji proglašen 2017, Rezervat biosfere „Mura" u Sloveniji proglašen 2018. i Rezervat biosfere „Dolina donje Mure" u Austriji, koji je Unesko stavio na Svetsku listu rezervata biosfere ove godine. U njoj se naglašava velika vrednost prirodnih staništa uzduž ove dve reke, ali i suživot ljudi sa prirodom koji za rezultat ima mnogobrojne i raznolike tragove ljudske kulture. Na ovom području, koje je veličine 931.820 hektara živi oko 900.000 ljudi.

Danas područje obuhvata 13 velikih zaštićenih dobara, no ono ima prilično burnu istoriju napora u zaštiti prirode koji su započeti 1989. kada su bivša Jugoslavija i Mađarska planirale veliku hidroelektranu na Dravi kod Đurđenovca. Protiv ove izgradnje, koja bi devastirala ceo podsliv Drave, započeli su protesti tada probuđenog i osnaženog civilnog sektora. Od tada do danas ovo područje su proučavali naučnici, civilne organizacije su ga koristile kao izvanredan poligon za umrežavanja, lokalne vlasti na obalama sve ove tri reke razvijale su programe susedske saradnje pomognute sredstvima Evropske unije, istovremeno sa očuvanom funkcijom rekreacije, turizma i očuvanja kulturnih posebnosti.

Prekogranično područje je podeljeno u tri zone. Središlja zona obuhvata rečne tokove Mure, Drave i Dunava (osim u Srbiji i Mađarskoj) i najvrednije delove poplavnih šuma, močvara, rečnih nanosa, obala, starih rečnih tokova, vlažnih livada i zaslanjenih livada. Funkcija ove zone je obezbeđivanje prirodnih procesa, zaštita biodiverziteta i zaštita lokaliteta za naučna istraživanja u skladu sa zahtevima programa „Čovek i biosfera". Zaštitna zona, koja okružuje središnju, kreirana je da bi se smanjili negativni efekti ljudskih aktivnosti na središnju zonu i da bi se povećala povezanost područja. Najčešće su to šume, travne površine i livade, a samo mestimično obradivo zemljište. Najveći deo predloženog Rezervata biosfere čini prelazno područje koje je u svim zemljama kreirano tako da promoviše socioekonomski i regionalni razvoj, male i srednje biznise i održivi turizam. U tom smislu, ovde su koncentrisani sva regionalno važna turistička naselja koja čuvaju bogatu kulturnu baštinu: Bad Radkesburg, Gornja Radgona, Lendava, Varaždin, Barč, Mohač, Baja, Donji Miholjac, Osijek, Vukovar, Sombor, Apatin, Bač i Bačka Palanka.

Sve zemlje učesnice predložile su i zajednički plan sa tri operativna cilja koja Unesko zahteva od rezervata biosfere. Prvi podrazumeva korišćenje rezervata biosfere za zaštitu prirodne i kulturne raznovrsnosti, drugi korišćenje rezervata biosfere kao modela za upravljanje zemljištem i pristup održivom razvoju, a treći korišćenje ovih područja za istraživanja, monitoring i edukaciju. Zemlje učesnice pošle su od već postojećih bilateralnih projekata koji se tiču ovih tema, a koji su do sada već generisali dobra iskustva međusobne saradnje.

Zemlje učesnice u projektu su u obavezi da Nominacioni dosije dopunjuju i pojašnjavaju prema zahtevima Uneska, a najraniji rok potencijalnog proglašenja prvog rezervata biosfere na svetu u pet država je jun 2020. godine.

U Republici Srbiji proces konsultacija i uključivanja zainteresovanih strana u vezi ove nominacije tekao je intenzivno od 2013. godine i u njega su bile uključene mnogobrojne organizacije i institucije, na čelu sa Ministarstvom zaštite životne sredine i Pokrajnskim zavodom za zaštitu prirode i uz neposredne konsultacije sa Ministarstvom spoljnih poslova i Nacionalnom komisijom za saradnju sa Uneskom. To su: Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine, Nacionalni komitet za MAB program, Grad Sombor, Opština Apatin, Opština Odžaci, Opština Bač, Opština Bačka Palanka, JP „Vojvodinašume", VU „Morović", SRC „Tikvara", JVP „Vode Vojvodine" i mnogobrojni korisnici resursa na području Rezervata biosfere „Bačko Podunavlje". Nominacija ne bi bila moguća ni bez stalnih konsultacija sa predstavnicima organizacije WWF Adria.

M. T.