Pokrajinski zavod za zaštitu prirode

geoportal

Ekološka mreža

mapa

REZERVAT BIOSFERE "BAČKO PODUNAVLJE"

logo-unesco-mab
Zbrinjavanje
coopMDD projekat
logo-sava-ties
logo-lifeline-mdd

Događaji

Jun 2021
pon uto sre čet pet sub ned
1
2
3
4
5
Nema slike
Svetski dan zaštite životne sredine je dan koji se obeležava u celom svetu svakog 5. juna kroz razne aktivnosti i kampanje, sa cilјem da se skrene pažnja javnosti na brojne ekološke probleme i potrebu očuvanja životne sredine. Datum 5. juni je odredila Generalna skupština UN jer se tog dana održala Konferencija o zaštiti životne sredine u Stokholmu 1972. godine. U svetu se na ovaj dan pokreću brojne aktivnosti u koje je uklјučena javnost, a koje propagiraju odgovorni odnos prema okruženju. U pomenute aktivnosti se jednako uklјučuje i vladin i nevladin sektor.
Datum :  subota, 05 jun 2021
6
7
8
Nema slike
Svetskog dana okeana podsećamo se na vitalnu ulogu mora i okeana za nas same pa i celu Evropu i svet. Iako nije zvanično proglašen od strane Ujedinjenih nacija, svetski Dan okeana se slavi svakog 8. juna i to od 1992. godine, pošto je taj datum utvrđen na samitu u Rio de Žaneiru. Ovaj dan je prilika da se slavi svetski okean i naša lična povezanost sa morem. Svetski okean je neophodno čuvati iz mnogo razloga, a najvažniji među njima su sledeći: on proizvodi najveći deo kiseonika koji udišemo pomaže ljudima da se prehrane reguliše našu klimu čisti vodu koju pijemo predstavlja izvor mogućih lekova
Datum :  utorak, 08 jun 2021
9
10
11
12
13
14
15
16
17
Nema slike
Dan borbe protiv isušivanja i poplava
Datum :  četvrtak, 17 jun 2021
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
Nema slike
Dan Dunava je integralni deo saradnje podunavskih zemalja i proslavlja se u svih četrnaest zemalja potpisnica Međunarodne konvencije o zaštiti Dunava, kako bi se podigla svest za očuvanje reke kod što većeg broja pojedinaca i kako bi se apelovalo na racionalnu upotrebu vodenih resursa. U zemljama širom Evrope inicijator obeležavanja Dana Dunava je Međunarodna komisija za zaštitu reke Dunav (International Commission for Danube Protection – ICPDR), čija je misija da promoviše i koordinira održivo i integralno upravljanje vodama, uključujući i zaštitu, poboljšanje i racionalnu upotrebu voda.
Datum :  utorak, 29 jun 2021
30
logo-pannoneagle

PZZP je član IUCN-a

IUCN
wwf-logo

WWF - FOND ZA ZAŠTITU PRIRODE

covid-19

Očuvanju životne sredine doprinosite uglavnom:

odgovornim ponašanjem u prirodi - 56.1%
racionalnom potrošnjom vode - 4.5%
štednjom energije (gasa, struje i sl.) - 9.1%
izbegavanjem korišćenja plastičnih kesa - 21.2%
višestrukom upotrebom ambalaže - 9.1%

Ukupno glasova: 66
Glasanje u ovoj anketi je zavrseno

Strogi rezervat prirode je područje neizmenjenih prirodnih odlika sa reprezentativnim prirodnim ekosistemima, namenjeno isklјučivo za očuvanje izvorne prirode, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenje prirodnih pojava i procesa, naučna istraživanja kojima se ne narušavaju prirodna obeležja, vrednosti, pojave i procesi.

U strogom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom (branje i uništavanje bilјaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično).

Posećivanje strogog rezervata prirode u cilјu obrazovanja može se vršiti na osnovu dozvole koju izdaje upravlјač zaštićenog područja.

Mere zaštite strogog rezervata prirode bliže se određuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

Praćenje prirodnih pojava i procesa i naučna istraživanja vrše se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo i uz prisustvo upravlјača.

U strogom rezervatu prirode zabranjene su privredne i druge aktivnosti.

NAZIV PRIRODNOG DOBRA

„ZASAVICA"

 

VRSTA PRIRODNOG DOBRA

SPECIJALNI REZERVAT PRIRODE – Član 29 Zakona o zaštiti prirode („Službeni glasnik Republike Srbije", broj 36/2009, 88/2010 i 91/2010).

 

KATEGORIJA

I (prva) kategorija – zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja. Član 41 Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", br. 36/2009, 88/2010, 91/2010).

 

KATEGORIJA PRIRODNOG DOBRA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IUCN Category IV

Područje upravlјanja staništima i vrstama (Habitat and species management area)

 

MEĐUNARODNI STATUS PRIRODNOG DOBRA

RAMSARSKO PODRUČJE

Specijalni rezervat prirode „Zasavica" je Ramsarsko područje, na spisku močvara od međunarodnog značaja prema Ramsarskoj Konvenciji, od 13.03. 2008. godine, pod brojem 1783. Obuhvata prostor od 1913 ha i nalazi se između 44°56' N (severne) geografske širine odnosno 19˚32' E (istočne) geografske dužine. Internacionalna konvencija o močvarama – Ramsarska Konvencija, jedna je od najefikasnijih konvencija na globalnom nivou, vezanih za zaštitu biološke raznovrsnosti i obezbeđuje formulisanje i implementaciju nacionalne strategije upravlјanja močvarnim područjima, kao i upravlјanje i promovisanje mudrog korišćenja u skladu sa principima održivog razvoja.

IBA PODRUČJE

Prostor Specijalnog rezervata prirode „Zasavica" je deo značajnog područja za ptice Evrope (RS008) koje je proglašeno 2000. Godine (Heatth and Evans, 2000). Zavedeno je u registru IBA područja pod nazivom „Zasavica" i obuhvatalo je površinu od 5200 ha.

Površina IBA područja je 2009. godine smanjena na 4.670ha (RS022IBA). Odlikuje se mozaičnim smenjivanjem barskih, šumskih, livadskih staništa i obradivih površina. Zasavica predstavlјa najbolјe očuvano stanište za barske ptice u Mačvi i severozapadnoj Srbiji (Puzović i sar., 2009).

IRA PODRUČJE

Zbog bogatstva florističkih i vegetacijskih vrednosti od nacionalnog i međunarodnog značaja, područje SRP „Zasavica" je od 2005. godine uvršteno u međunarodna botanički značajna područja Centralne i Istočne Evrope (STEVANOVIĆ, 2005). Zavedeno je pod nazivom „Zasavica" i obuhvata 1820,99 ha, odnosno granice IPA se poklapaju sa granicama postojećeg Rezervata sa uspostavlјenom zaštitnom zonom.

PBA PODRUČJE

Zasavica predstavlјa Odabrano područje za dnevne leptire u Srbiji (PBA – Prime Butterfly Areas) , jedno od 40 koliko ih ima na teritoriji Republike Srbije, odnosno jedno od 4 koliko ih se nalazi u Vojvodini. Površina PBA područja iznosi 1820,99 ha, odnosno obuhvata granice Rezervata sa njegovom zaštitnom zonom (Jakšić i Nahirnić, 2011.).

EMERALD MREŽA STANIŠTA I VRSTA

Zahvalјujući tome što su na ovom prostoru prisutna vodena, močvarna, šumska i livadska staništa panonskog obeležja koja su po međunarodnim kriterijumima određena kao prioritetna za zaštitu (prema direktivama EEC, 2002), ovo područje je određeno kao Područje od posebnog značaja za očuvanje (Areas of Special Conservation Interest- ASCI) . Kao takvo, pod kodom RS0000014, obrađeno je i implementirano u EMERALD mrežu staništa i vrsta koju su, nove članice EU i ostale države kojima predstoji pridruživanje, u obavezi da dostave, na osnovu direktive EEC (Sekulić, N., Šinžar-Sekulić, J., 2010). EMERALD mreža predstavlјa nastavak primene sprovođenja Direktive o staništima u okviru NATURA 2000 (EU, 2000).

 

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

Reka Zasavica sa okruženjem predstavlјa mozaik specifičnih vlažnih staništa, izuzetno retkih i ugroženih u pripadajućem biogeografskom regionu, na dodiru srednjeevropske i jugoistočne šume sa stepom. U ekološkom nizu smenjuju se različiti tipovi vodenih, vlažnih i suvozemnih staništa sa fragmentima poplavnih livada, šuma i pašnjaka.

Na teritoriji Specijalnog rezervata prirode „Zasavicaˮ, sa predloženim proširenjem granica, zabeleženo je 29 tipova staništa prioritetnih za zaštitu na nacionalnim nivou, pri čemu su 23 prioritetna NATURA 2000 međunarodno značajna staništa, odnosno 25 su selektovana EMERALD staništa.

Mirna i pitoma, kao reka ravnice, Zasavica je omogućila opstanak brojnom, specifičnom i raznovrsnom živom svetu. Diverzitet i očuvanost staništa područja Zasavice omogućuje opstanak za 218 vrsta glјiva, 655 vrsta viših bilјaka (krajnje ugrožene vrste: aldrovanda (Aldrovanda vesiculosa), borak (Hippuris vulgaris) , jezičasti lјutić (Ranunculus lingua) , rebratica (Hottonia palustris) {.xa}, za više od 250 vrsta fitoplanktona, 190 vrsta zooplanktona, za veliki broj beskičmenjaka (endemična vrsta zrikavca Metrioptera (Zeuneriana) amplipennis, velika hrastova strižibuba (Cerambyx cerdo), Pilemia tigrina, panonski prelivac (Apatura metis) , uskršnji leptir (Zerynthia (Zerynthia) polyxena)) , 19 vrsta riba (strogo zaštićene vrste: umbra (Umbra krameri) , zlatni karaš (Carassius carassius) , linjak (Tinca tinca)) , 13 vrsta vodozemaca (strogo zaštićene vrste: endem peripanonske nizije podunavski mrmolјak (Triturus dobrogicus) , crvenotrbi mukač (Bombina bombina) , kreketuša (Hyla arborea)) , 12 vrsta gmizavaca (barska kornjača (Emys orbicularis) , smukulјa (Coronella austriaca) , 182 vrste ptica (između ostalih i vrste kategorisane kao SPEC 1, odnosno spadaju u grupu najugroženijih životinja na Planeti: patka njorka (Aythya nyroca) , mali vranac (Phalacrocorax pygmaeus) , prdavac (Crex crex) , orao krstaš (Aquila heliaca) , stepski soko (Falco cherrug) , šlјuka livadarka (Gallinago media) i za oko 65 vrsta sisara (strogo zaštićene vrste: vidra (Lutra lutra) , divlјa mačka (Felis silvestris) , dabar (Castor fiber) .

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ PRIRODNOG DOBRA

Specijalni rezervat prirode „Zasavica" se nalazi na području južne Vojvodine, odnosno severne Mačve, istočno od reke Drine i južno od reke Save, na teritoriji opština Sremska Mitrovica (74 %) i Bogatić (26 %).

Reka Zasavica čini kičmu Specijalnog rezervata prirode „Zasavica". Rezervat čine vodene površine kanala Jovače i Prekopca, zatim kanalisani i prirodni tok pritoke Batar, kao i sama reka Zasavica sa svojim kanalisanim i prirodnim tokom, ukupne dužine 33,1 km. Vodotok Zasavice zauzima prostor između naselјa Crna Bara, Banovo Polјe, Ravnje, Radenković, Zasavica I, Zasavica II, Salaš Noćajski, Noćaj i Mačvanska Mitrovica posmatrano od izvorišta vodotoka do njenog ušća u reku Savu.

Rezervat je udalјen 65 km od Novog Sada, a od Beograda 90 km. Blizina autoputa Beograd - Zagreb, kao i blizina većih gradova u okruženju, pre svega Novog Sada, Beograda i Sremske Mitrovice čine područje SRP „Zasavica" veoma pristupačnim i atraktivnim za mnogobrojne razvojne aktivnosti koje su u skladu sa zaštitom ovog zaštićenog prirodnog dobra. Prilaz granicama zaštićenog područja je praktično moguć iz svih okolnih naselјa kako asfaltnim putem, tako i letnjim putevima, dok u samom Rezervatu praktično i ne postoji drumski put.

Nadmorska visina prirodnog dobra iznosi od 77,5 m n.v. do 80,6 m n.v. Cela Mačva je blago nagnuta od juga ka severu, odnosno od Cera ka Savi, a sliv Zasavice je nagnut i od zapada ka istoku.

Prirodno dobro se po Griniču nalazi između 44o52'52" N i 44o58'07" N severne geografske širine, i 19o24'07" E i 19o36'33" E istočne geografske dužine, a centralna koordinata se nalazi u tački 44o56'22" N severne geografske širine i 19o31"58" E istočne geografske dužine.

 

POVRŠINA

Uzimajući u obzir prisutne prirodne vrednosti, cilјeve zaštite i namenu prirodnog dobra, na zaštićenom području SRP „Zasavica", ukupne površine 1128 54 63 ha, uspostavlјaju se režimi zaštite I, II i III stepena (grafikon 1), prema članu 35 Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", br. 88/2010 i 91/2010):

§ režim zaštite I stepena zauzima 59,85 ha (5,30%),

§ režim zaštite II stepena zauzima 686,26 ha (60,81%),

§ režim zaštite III stepena obuhvata površinu od 382,44 ha (33,89%).

Oko zaštićenog područja se uspostavlјa zaštitna zona čija površina iznosi 3.462,65 ha.

Na teritoriji opštine Sremska Mitrovica obuhvaćeno je šest katastarskih opština na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno dobro: K.O. Mačvanska Mitrovica, K.O. Salaš Noćajski, K.O. Noćaj, K.O. Zasavica, K.O. Radenković i K.O Ravnje, a na teritoriji opštine Bogatić dve katastarske opštine: K.O. Banovo Polјe i K.O. Crna Bara.

Katastarska opština Zasavica sa 389.43 ha zauzima najveći prostor u Specijalnom rezervatu prirode (34.5%) i to zahvalјujući najviše impozantnom pašnjaku na Valјevcu. Druga po veličini prostora je K.O. Radenković sa 235, 57 ha (20.9%), koju čine, osim same reke Zasavice, uglavnom šume i tršćaci na Vrbovcu. Ostale katastarske opštine čine preostalih 44.6 % ukupne zaštićene površine.

Iz katastarskih podataka koji prikazuju površine prema njihovoj nameni, odnosno kulture, uočava se da na zaštićenom području dominiraju površine pod pašnjakom (30,84%). Šumske površine sa 29,39% su takođe značajno prisutne, posle kojih slede njive sa 11,91% (tab. 3, grafikon 3).

Trstici - močvare (10,2%), reka (9,08%) i kanali (5,8%), zajedno čine 25,08% površine Rezervata.

Pašnjaci sa vlažnim travnim staništima, nizijske šume, trstici – močvare, reka i kanali prekrivaju 85,31% ukupne površine pod zaštitom, po čemu je Zasavica okarakterisana kao značajno vlažno stanište.

Površine ostalih namena (1,46% zemlјište pod zgradama – objektima, 1.09% livade, 0,17% voćnjaci, 0,04% vrtovi i 0,03% ostalo veštački stvorene neplodne) prisutne su u neznatnom postotku od ukupne zaštićene površine.

 

VLASNIŠTVO

Struktura površina prema vlasništvu pokazuje da je 62% (704,93 ha) zaštićene površine u državnom vlasništvu, a 38% (423,62 ha) u privatnom vlasništvu (grafikon 4).

U državnom vlasništvu (704,93 ha) su sve vodene površine zaštićenog dela prirode (prirodni i kanalisani), kao i značajne površine pašnjaka, tršćaka i šuma.

U privatnom vlasništvu (423,62 ha) su tršćaci, šumarci i njive, pretežno u režimu zaštite III stepena.

 

ISTORIJAT ZAŠTITE

Na inicijativu Pokreta gorana iz Sremske Mitrovice, podnetu 1994. godine, Ministarstvo za zaštitu životne sredine Republike Srbije je obavezalo Zavod za zaštitu prirode Srbije, kao organizaciju zaduženu za vršenje poslova zaštite prirodnih dobara, da utvrdi mogućnosti i potrebe zaštite rečice Zasavice. Nakon intenzivnih preliminarnih istraživanja ovog područja, a na osnovu dobijenih rezultata i prikuplјene literature urađena je dokumentaciona osnova za pokretanje postupka prethodne zaštite. Rešenje o prethodnoj zaštiti prirodnog dobra „Zasavica" doneto je 22. decembra 1995. godine („Sl. glasnik RS", br. 51). Zavod za zaštitu prirode Srbije je bio dužan da u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu Rešenja pripremi predlog za proglašenje trajne zaštite ovog prirodnog dobra.

Naredne, 1996.godine Zavod za zaštitu prirode Srbije, nakon završenih terenskih istraživanja, sačinio je stručno-dokumentacionu osnovu za izradu Predloga za zaštitu prirodnog dobra „Zasavica" kao Specijalnog rezervata prirode.

Vlada Republike Srbije, na predlog Zavoda za zaštitu prirode Srbije, donela je Uredbu o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Zasavica" („Sl. glasnik RS", br. 19/97 od 12.05.1997.).

U skladu sa preuzetim obavezama za primenu međunarodnih propisa u oblasti zaštite prirode i s tim u vezi propisanom novom nacionalnom zakonskom regulativom, pristuplјeno je reviziji zaštite SRP „Zasavica".

 

REŽIMI ZAŠTITE

U skladu sa Zakonom o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS" br. 36/09, 88/10, 91/10), u dalјem tekstu: Zakon, pristupilo se reviziji prirodnih vrednosti Specijalnog rezervata prirode „Zasavica". Prema članu 29 Zakona:

§ Specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti. Obuhvata staništa ugroženih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima u kojima čovek živi usklađeno sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života.

§ Specijalni rezervat prirode može biti floristički, mikološki, šumske i druge vegetacije, zoološki (ornitološki, ihtiološki i drugi), geološki, paleontološki, hidrogeološki, hidrološki i drugi.

§ U strogom i specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom (branje i uništavanje bilјaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično).

§ Posećivanje strogog i specijalnog rezervata prirode u cilјu obrazovanja može se vršiti na osnovu dozvole koju izdaje upravlјač zaštićenog područja (u dalјem tekstu: Upravlјač).

§ Mere zaštite strogog i specijalnog rezervata prirode bliže se određuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

§ Praćenje prirodnih pojava i procesa i naučna istraživanja vrše se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo i uz prisustvo upravlјača.

Prema kriterijumima IUCN-a, upravlјanje ovim tipom zaštićenog područja usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima.

Polazeći od gore navedenih zakonskih obaveza i potrebe zaštite i očuvanja značajnih staništa, kao i prisustva strogo zaštićenih i zaštićenih divlјih vrsta, određivanje stepena i mera zaštite unutar SRP „Zasavica" vršeno je na osnovu:

1. Stepena očuvanosti prirodnih vrednosti;

2. Stepena ugroženosti prirodnih vrednosti (značajnih staništa i/ili strogo zaštićenih vrsta), odnosno na osnovu potrebe sprovođenja aktivnih i interventnih mera zaštite;

3. Mogućnosti revitalizacije i unapređenja prirodnih vrednosti;

4. mogućnosti usmerenog, ograničenog i strogo kontrolisanog korišćenja prostora i prirodnih resursa u skladu sa zaštitom Rezervata.

Režime i mere zaštite na zaštićenom području predlaže organizacija za zaštitu prirode, odnosno Pokrajinski zavod za zaštitu prirode, u postupku izrade studije zaštite, kroz valorizaciju prirodnih vrednosti i stepena ugroženosti područja koje se predlaže za zaštitu u cilјu očuvanja i unapređenja zaštićenog područja.

U skladu sa Zakonom i Uredbom o režimima zaštite („Sl. glasnik RS" br. 31/12) na zaštićenom području se zaštita prirodnih vrednosti ostvaruje primenom aktivnih mera zaštite, u režimu zaštite II, odnosno proaktivnih mera zaštite, u režimu zaštite III stepena, kojima se obezbeđuje povolјno stanje zaštićenih vrsta i prioritetnih tipova staništa. Ove mere su u ovoj Studiji zaštite određene kao mere očuvanja i unapređenja, odnosno potrebno je obezbediti njihovo sprovođenje. Sa istim cilјem propisane su mere zabrane i mere ograničenja za izgradnju objekata, radove i aktivnosti.

Predložene aktivne, odnosno proaktivne mere zaštite omogućuju unapređivanje i pobolјšanje opštih ekoloških uslova za očuvanje prirodnih vrednosti i ograničeno korišćenje prostora. Ove mere, pored očuvanja staništa i unapređenja brojnosti strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, omogućuju radnje i aktivnosti kojima se održava ili uspostavlјa njihova prirodna ravnoteža i ostvaruje funkcija prirodnog dobra.

Uzimajući u obzir prisutne prirodne vrednosti, cilјeve zaštite i namenu prirodnog dobra, na zaštićenom području SRP „Zasavica" uspostavlјaju se režimi zaštite I, II i III stepena, prema članu 35 Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", br. 88/2010 i 91/2010):

§ režim zaštite I stepena zauzima 59,85 ha (5,30%),

§ režim zaštite II stepena zauzima 686,26 ha (60,81%),

§ režim zaštite III stepena obuhvata površinu od 382,44 ha (33,89%).

§ Oko zaštićenog područja se uspostavlјa zaštitna zona od 3.462,65 ha.

 

Upravljač:

Pokret gorana, Sremska Mitrovica tel: 022 614 300

 

NAZIV ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

„Titelski breg"

 

VRSTA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Specijalni rezervat prirode

Član 29 Zakona o zaštiti prirode („Sl. Glasnik RS" br. 36/09, 88/10 i 91/10).

 

KATEGORIJA

I kategorija - zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja-Zakon o zaštiti prirode («Službeni glasnik Republike Srbije», broj 36/2009, 88/2010 i 91/2010)

KATEGORIJA ZAŠTIĆENOG PODRUČJAPREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IV Kategorija – Područje upravlјanja staništem i vrstama. Zaštićeno područje na kojem se zaštita sprovodi interventnim merama.

IUCN Category IV - Habitat and species menagement area. Protected area mainly for conservation through management intervention.

 

MEĐUNARODNI STATUS ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

IPA (Importantplantareas) – značajno botaničko područje

Na osnovu vrednovanja značajnih botaničkih područja u Srbiji, a prema kriterijumima za IPA (Important plant areas) , florističke i ekosistemske odlike staništa poslužile su kao osnov za uklјučenje Titelskog brega u nacionalno IPApodručje centralne i istočne Evrope (Stevanović, V. 2005).

IBA (Important Bird areas) - značajno područje za ptice

Titelski breg, IBA kod 037, nac. kod RS006IBA; površina 14 318 ha (Puzović i sar. 2009.).

 

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

Neobična usamlјenost, visinska nadmoćnost u odnosu na Tisu i okolne depresije Šajkaške oblasti, kao i specifičan relјef, osobenosti su Titelskog brega (Titelskog platoa ili Titelske lesne zaravani). Nјegovu jedinstvenost čine bogatstvo geomorfoloških oblika i pojava, koncentrisanih na relativno malom prostoru: surduci, poličice, pleća, lesni odseci, viseće doline, lesne piramide, lesne pećine, lesne škrape ili vrtače, provalije, plavine, slivci, odronje i lesne lutkice. Posebna vrednost Titelskog brega proističe iz neuobičajene moćnosti lesno-paleozemlјišnih sekvenci koje su formirane tokom poslednjih pet glacijalnih ciklusa. Na osnovu toga možemo zaklјučiti da lesno-paleozemlјišne sekvence Titelskog brega predstavlјaju jedan od najdetalјnijih paleoklimatskih i paleoekoloških arhiva na evropskom kopnu, tokom poslednjih približno 600 000 godina.

Kao rezultat ovih uslova i istorijskih faktora prisutne su brojne strogo zaštićene i zaštićene divlјe vrste, u karakterističnoj i raznovrsnoj vegetaciji fragilnih tipova ekosistema, koji pripadaju staništima prioritetnim za zaštitu, na međunarodnom i nacionalnom nivou. Među njima se ističu očuvana stepa na lesu, panonske termofilne šume medunca i ruja, kao i kserofilni šiblјaci.

Na prostoru Specijalnog rezervata prirode "Titelski breg" zabeleženo je oko 630 bilјnih vrsta, 137 vrsta ptica, 9 vrsta vodozemaca, 11 vrsta gmizavaca kao i 33 vrsta sisara retkih za ovo područje (tekunica, divlјa mačka i dr.).

Sve izneto predstavlјa temelјnu prirodnu vrednost ove lesne zaravni, a istovremeno odvaja Titelski breg od drugih lesnih platoa Panonske nizije i čini ga jedinstvenim u evropskim razmerama.

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Rezervat se nalazi u Vojvodini, na području jugoistočne Bačke, u oblasti Šajkaška. Naleže na desnu obalu reke Tise, nedaleko od njenog ušća u Dunav. U njegovom podnožju, sa severne strane nalazi se naselјe Mošorin, sa zapadne Šajkaš, sa jugozapadne Vilovo, a sa južne strane Lok i Titel, koji je najveće naselјe, a ujedno i sedište istoimene opštine.

U administrativnom pogledu Breg pripada Južnobačkom okrugu, opština Titel (K.O. Titel, K.O. Mošorin, K.O. Vilovo i K.O. Lok).

U blizini prolazi regionalni put Novi Sad–Perlez, koji je povezan preko Perleza sa Zrenjaninom, Beogradom i Vršcem. Od naselјa Šajkaš polazi lokalni put za Mošorin, koji se produžava do Tise.

Od Novog Sada je udalјen oko 40 km, od Beograda oko 60 km, a od Zrenjanina oko 30 km.

Kao Centralna tačka uzet je surduk Dukatar, a ona određuje globalni položaj prostora (tab. 1.).

 

POVRŠINA

Zaštićeno područje SRP „Titelski breg" prostire se na teritoriji opštine Titel (KO Titel, KO Lok, KO Vilovo i KO Mošorin) i na njemu se uspostavlјa režim zaštite I, II i III stepena. Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 496 ha, područje:

n režima zaštite I stepena obuhvata 69 ha ili 13, 94 %,

n režima zaštite II stepena obuhvata 246 ha ili 49, 62 %,

n režima zaštite III stepena obuhvata 180 ha ili 36, 44 %.

Površina zaštitne zone je 8643 ha.

 

VLASNIŠTVO

Prema strukturi vlasništva, u zaštićenom području najviše površina se nalazi u državnom vlasništvu, i to 488 99 26 ha ili 98,58 % dok je ostatak 7 06 41 ha (1,42 %) u privatnom vlasništvu.

 

ISTORIJAT ZAŠTITE

Aktivnosti na zaštiti ovog zaštićenog područja započete su pre desetak godina, a odnosile su se pre svega na zaštitu geomorfoloških vrednosti kao jedne od temelјnih osobenosti Brega. Pored toga, višedecenijska proučavanja flore, a zatim i vegetacije Titelskog brega, pokazala su da on i sa ovog aspekta poseduje izuzetnost i specifičnost, koje su značajne i u širim razmerama. Valorizacijom faune Titelskog brega i preliminarnim rezultatima, konstatovano je da Titelski breg pored geomorfoloških i botaničkih vrednosti poseduje i ornitološke, mamološke, kao i druge vrednosti i da ga treba kompleksno istražiti.

Prva studija zaštite je sačinjena 2004. i inovirana 2007. godine, sa predlogom proširenja granica zaštićenog područja i na kompletni prostor lesnog platoa Titelskog brega. Kako je u međuvremenu donesen Zakon o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS" br. 36/09,88/10 i 91/10) i podzakonska akta kojima se uređuje zaštita prirode, zaštita staništa i vrsta, kao i uspostavlјanje ekološke mreže po međunarodnim pravilima, sačinjena je nova studija zaštite usklađena sa važećim merilima i propisima.

U Prostornom planu Republike Srbije do 2020. godine („Sl. glasnik RS" br. 88/10) Titelski breg je određen za stavlјanje pod zaštitu.

Na osnovu Uredbe o ekološkoj mreži („Sl. Glasnik RS" br. 102/2010), Titelski breg predstavlјa Ekološki značajno područje u Republici Srbiji, br. 11.Titelski breg.

Zbog posebnog geomorfološkog značaja Breg je predviđen za zaštitu geonasleđa u statusu Geo-parka. Veći broj značajnih arheoloških nalazišta iz različitih istorijskih perioda na Titelskom bregu opredelio je Titelski plato za zaštitu kao Arheološkog nalazišta od izuzetnog značaja (Odluka Skupštine Srbije, «Službeni glasnik RS», br. 16/1990).

 

REŽIMI ZAŠTITE

Prirodno dobro „Titelski breg" se zbog jedinstvenih geomorfoloških oblika i pojava, očuvane reliktne stepske vegetacije u obodnom delu Brega (na padinama i surducima) koje su temelјne vrednosti, stavlјa pod zaštitu kao predeo u celini.

Na osnovu odredbi člana 29 Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", 88/2010, 91/2010.) Specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugroženih divlјih vrsta billјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima, u kojima čovek živi usklađen sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života. U specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom, kao što su: branje i uništavanje bilјaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično.

Prema IUCN kriterijumima, upravlјanje ovim rezervatom usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima. Zaštita područja je od izuzetnog značaja za očuvanje stepskih, livadskih, šumo stepskih i retkih šumskih termofilnih staništa, a koji su od nacionalnog i evropskog značaja.

Osnovni cilј zaštite ovog rezervata je očuvanje jedinstvenih geomorfoloških oblika i pojava kao i očuvanje reliktne stepske vegetacije u obodnom delu Brega tj. na padinama i surducima. Obezbeđivanjem ovog cilјa stvaraju se uslovi za očuvanje i prezentaciju prirodnih vrednosti kroz usklađen razvoj ekološki prihvatlјivih oblika šumarstva, stočarstva, kao i eko-turizma.

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja geomorfoloških oblika, reliktnih stepskih i šumostepskih staništa, kao i prisustva strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, određivanje stepena zaštite unutar SRP „Titelski breg" je vršeno na osnovu stepena očuvanosti prirodnih vrednosti, potrebe za primenom aktivnih mera zaštite i usmerenog i ograničenog korišćenja. Na zaštićenom području SRP „Titelski breg" uspostavlјaju se režimi zaštite I, II i III stepena koji su propisani članom 35. Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", 39/2009, 88/2010, 91/2010.).

Režim zaštite prvog (I) stepena - stroga zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa izvornim ili malo izmenjenim ekosistemima izuzetnog naučnog i praktičnog značaja, kojom se omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divlјine.

Ovo područje obuhvata krajnji istočni deo Titelskog brega koji se obrušava u reku Tisu. U ovom delu skoncentrisani su najbrojniji i najočuvaniji geološki i geomorfološki oblici i pojave: lesni odseci, lesna piramida („plast"), doline, viseće doline, odronje, lesne pećine i surduci od kojih se kao veći ističu: Vinogradarski, Perkovcov, Zmijnjak, Makarićev, Demlјankov, Lacov, Rogulićev, Kelјin i Dukatar.

Surduci i odseci ka Tisi obrasli su kserotermnom reliktnom vegetacijom u čijoj strukturi su konstatovane mnoge strogo zaštićene vrste od značaja za očuvanje biodiverziteta. Jedino su ovde na Bregu razvijene sastojine kserotermne zajednice ruja i hrasta medunca i panonskih žbunastih formacija šiblјaka, najočuvanije sastojine polupustinjskog obeležja, sa bogatstvom vrsta kserotermnih stepskih fitocenoza, kao i zajednice endemičnih lišajeva.

Režim zaštite II stepena sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa delimično izmenjenim ekosistemima velikog naučnog i praktičnog značaja. U okviru područja gde je propisan režim zaštite II stepena moguće je vršiti upravlјačke intervencije u cilјu restauracije, revitalizacije i unapređenja zaštićenog područja, bez posledica po primarne vrednosti njihovih prirodnih staništa, populacija, ekosistema, obavlјati tradicionalne delatnosti i ograničeno koristiti prirodni resursi na održiv i strogo kontrolisan način. Mere zaštite propisuju se u cilјu što bolјeg usklađivanja potreba zaštite i unapređivanja prirodnih odlika sa ograničenim i strogo kontrolisanim korišćenjem prostora. Tradicionalni vidovi korišđenja prostora kao što su ispaša i košenje određene su kao neophodne mere zaštite staništa od zarastanja. Aktivnosti se mogu vršiti u meri koja omogućava unapređenje stanja i prezentaciju prirodnog dobra uz očuvanje prirodnih vrednosti.

Ovo područje obuhvata blage brežulјkaste terene sa bujnim sastojinama osnovne stepske fitocenoze Titelskog Brega ili poličice sa niskim i proređenim sastojinama degradirane stepske zajednice. Nalaze se u severoistočnom, severnom, severozapadnom, zapadnom i jugozapadnom delu Brega. Suduci pod ovim režimom zaštite su: padine surduka Stubarlije, Feudvar, Šocin, Veliki i Kralјev surduk, Vozarevića surduk, Ruparevića surduk, Gradac, Beli surduk, Stražilovo, Veliki i Mali vilovački surduk, Govedarski, Kapetanov, Grac i Topola. Nјihove padine su pod sastojinama reliktne niskotravne stepe ili pod šiblјacima kao degradacionim ostacima nekadašnjih hrastovih šuma, dok je samo dno surduka obraslo šiblјacima ili mezofilnim livadama košanicama. Vršni delovi surduka, kao što je Mali vilovački surduk i padine između Vozarevića surduka, Belog surduka, sve do Stražilovo surduka, su staništa stepskih zajednica koje u svom florističkom sastavu obuhvataju babalušku (Sternbergia colchiciflora) , strogo zaštićenu vrstu, koja je kao relikt boreala predviđena za obradu u Crvenoj knjizi. Odseci Velikog surduka kod Mošorina su takođe stanište endemičnih lišajeva.

Područje režima zaštite II stepena obuhvata i vredno stanište sa dve vrste roda Allium, od kojih je jedan krajnje ugrožena vrsta kod nas i obrađen u Crvenoj knjizi flore Srbije 1.

Takođe, ovde ulaze i pašnjaci kod Loka u podnožju Brega, koji su razvijeni na lesnoj terasi, a stanište su tekunica koje imaju značajnu ulogu u lancima ishrane ptica grablјivica.

Zbog ubrzane prirodne sukcesije kao i prisustva značajnih ugrožavajućih faktora (šumarstvo, polјoprivreda, invazivne vrste, difuzno zagađenje i sl.), većina staništa zahteva primenu interventnih mera zaštite. Na području rezervata nalaze se i staništa strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, npr. lokacije na kojima su kolonije tekunica pa na ovim mikrolokalitetima pored posebno propisanih mera zaštite važe i odredbe Pravilnika o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva ("Službeni glasnik RS", br. 5/10).

Režim zaštite III stepena obuhvata preostali deo rezervata na kome se nalaze prostorne celine pod većim uticajem čoveka ili koje se nalaze uz granicu zaštite područja i u kontaktu su sa seoskim naselјima i obradivim površinama. Propisuje se za prostore sa delimično izmenjenim ili izmenjenim ekosistemima gde se mogu vršiti upravlјačke intervencije u cilјu restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, očuvanje tradicionalnih delatnosti lokalnog stanovništva, selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa i prostora uz potrebnu infrakstrukturu i drugu izgradnju. Povećanje intenziteta korišćenja prostora dovođenjem nove infrastrukture i izgradnjom novih objektata ugrozilo bi osnovne vrednosti rezervata.

Ovaj režim zaštite obuhvata: vidikovac „Kalvarija" iznad Titela, područje sa ciglanom i strelištem, uski pojas uz Tisu sa zasadima euroameričkih topola sa kojima se gazduje, sve puteve kroz surduke (najveći surduci kao što su Veliki surduk kod Mošorina i Veliki surduk kod Vilova od pamtiveka se koriste kao putni pravci kojima se povezuju mesta oko Brega), bagremar kod Loka, arheološko nalazište Feudvar, deo puta R-110 deonica Vilovo-Titel i obodni deo platoa sa polјskim putem koji u vidu trake oivičava plato i predstavlјa usko ograničeno stanište specifične polupustinjske fitocenoze (ass. Agropyro-Kochietum prostratae).

Ispod Ciglane kod Titela i ispod Rogulićevog salaša, na proširenom delu poloja, sađena je brzorastuća topola u čijim krošnjama se gnezdi orao belorepan, strogo zaštićena vrsta, tako da za gnezdo i prostor od 100 m u prstenu, pored posebno propisanih mera zaštite važe i odredbe Pravilnika o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva ("Službeni glasnik RS", br. 5/10).

Povećanje intenziteta korišćenja prostora i nova izgradnja narušli bi osnovne vrednosti rezervata. Osnovni cilјevi zaštite su očuvanje geološkog biološkog i predeonog diverziteta, uz ublažavanje uticaja polјoprivrede, kao i sprovođenje revitalizacije i rekonstrukcije stepskih fragmenata. Razvoj šumarstva i turizma je moguć samo pod ograničenim i kontrolisanim uslovima i merama.

Režim zaštne zone obuhvata prostor Titelskog platoa u kome je u najvećem delu prisutna intenzivna polјoprivredna proizvodnja, napušteni salaši i okolni prostor u obodu brega sa delom infrastrukturnog uređenja naselјa i njihovog pretežno polјoprivrednog okruženja. S obzirom da je propisano da se određivanjem režima zaštitne zone zabranjuju i ograničavaju radovi i aktivnosti za koje se (u postupku utvrđenom zakonom i drugim propisima) utvrdi da mogu imati nepovolјan uticaj na biološku raznovrsnost, vrednosti geonasleđa i predela zaštićenog područja, osnovni cilј uspostavlјanja zaštitne zone Titelskog brega je da se smanji nivo degradacije i disturbacije prirodnih staništa, kao da se i da se obezbedi prohodnost i funkcionisanje ekoloških koridora.

 

Upravljač:

JP "Titelski breg", Titel, tel 021 2962 177

NAZIV ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

„Ritovi donjeg Potisja"

 

VRSTA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Specijalni rezervat prirode

Zakon o zaštiti prirode, član 29. stav 2. („Sl. glasnik RS", br. 36/2009, 88/2010 i 91/2010): „Specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugrožene divlјe vrste bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima u kojima čovek živi usklađeno sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života."

 

KATEGORIJA

I kategorija - zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja. Član 41. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", broj 88/2010, 91/2010).

 

KATEGORIJA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IUCN Category IV

Područje za upravlјanje staništem/vrstom (Habitat and species management area).

 

MEĐUNARODNI STATUS ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Uredbom o ekološkoj mreži („Sl. glasnik RS", br. 102/2010) ovo zaštićeno područje je izdvojeno kao deo ekološkog koridora od međunarodnog značaja reke Tise u Republici Srbiji.

U cilјu uspostavlјanja EU ekološke mreže NATURA 2000, područje specijalnog rezervata prirode, kao jedno od centralnih područja nacionalne ekološke mreže, biće obrađeno kao Natura 2000 područje u Republici Srbiji budući da obuhvata 12 prioritetnih tipova staništa u panonskom bilјnogeografskom regionu (Direktiva o očuvanju prirodnih staništa i divlјe faune i flore - Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora.)

 

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

Specijalni rezervat prirode „Ritovi donjeg Potisja" obuhvata osam starih meandara I pojas plavnih šuma u forlandu Tise koje se nalaze na prostoru između Parka prirode „Stara Tisa" kod Bisernog ostrva i Specijalnog rezervata prirode „Titelski breg". Smeštene su sa leve i desne strane današnjeg toka ove međunarodne reke i povezani kontinuiranim u velikoj meri očuvanim šumskim kompleksom.

Osnovne karakteristike SRP " Ritovi donjeg Potisja " su:

očuvanost i raznovrsnost izvornih orografskih i hidrografskih oblika ritova kao što su: meandri, pliće i dublјe depresije i bare u plavnom delu Tise;očuvanost ekosistemske raznovrsnosti karakteristične za plavna područja velikih ravničarskih reka: ritske šume bele vrbe i topole, zatim vlažne livade, zajednice pršlјenčica, krocanja i talasinja, vodenog oraška, visoke zuke i dr.;Očuvanost i reprezentativnost izvornih bilјnih zajednica ritova: stare šume bele vrbe, crne i bele topole; Ovde je zabeleženo 17 bilјnih zajednica i kao 22 tipa staništa prioritetna za zaštitu (Pravilnik o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetlјivim, ugroženim, retkim i za zaštitu prioritetnim tipovima staništa i o merama zaštite za njihovo očuvanje(«Službeni glasnik RS», 35/10);Florističko bogatstvo rezervata predstavlјa 203 taksona viših bilјaka. Najvrednije sa aspekta zaštite su žuti lokvanj (Nuphar lutea), trava protiv glista (Artemisia santonicum) , beli lokvanj (Nymphaea alba) , vranjemil (Limonium gmelinii hungaricum) , jezičasti lјutić (Ranunculus lingua) i vodena paprat (Salvinia natans); Fauna beskičmenjaka u budućem rezervatu je veoma bogata. Vodena i močvarna staništa predstavlјaju pogodna mesta za razvoj i opstanak vodenih beskičmenjaka, od kojih su najvažnije: tiski cvet (Palingenia longicauda), vilinski konjic Gomphus flavipes, mrav Liometopum microcephalum, panonski prelivac (Apatura metis) i mrki mnogobojac (Nymphalis vaualbum); Raznovrsnost faune riba se ogleda u 36 vrsta. Sa aspekta zaštite faune riba, među najvažnije vrste spadaju strogo zaštićene vrste zlatni karaš (Carassius carassius) , gavčica (Rhodeus amarus) , linjak (Tinca tinca) i čikov (Misgurnus fossilis) . Mrtvaje su izuzetno značajne kao prirodna plodišta i staništa riba;Na ovom području zabeleženo je 10 vrsta iz klase vodozemaca, od kojih je 7 strogo zaštićeno: veliki mrmolјak (Triturus cristatus) , mali mrmolјak (Lissotriton vulgaris), crvenotrbi mukač (Bombina bombina), obična krastača (Bufo bufo) , zelena krastača (Pseudepidale viridis) , gatalinka (Hyla arborea) , obična češnjarka (Pelobates fuscus) i 7 vrsta iz klase gmizavaca, od kojih je 4 vrste strogo zaštićeno: barska kornjača (Emys orbicularis) , belouška (Natrix natrix) , ribarica (Natrix tessellata) , stepski gušter (Podarcis tauricus); Mrtvaje donjeg Potisja su hranidbena baza roda i čaplјi, teritorija orla belorepana (Haliaeetus albicilla) , stanište šumskih vrsta ptica, među kojima se ističu mali detlić (Dendrocopos minor) i sivi volјić (Hippolais pallida); Vodena i okolna suvlјa staništa naselјavaju retke vrste sisara, među kojima se izdvaja vidra (Lutra lutra) – strogo zaštićena vrsta.

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Zaštićeno područje SRP „Ritovi donjeg Potisja" nalazi se u centralnom delu Vojvodine uz levu i desnu obalu Tise. Severna granica lokaliteta nalazi se oko 7,5 km južno od ustave na Tisi kod Novog Bečeja, a južna granica zaštićenog područja nalazi se oko 8 km severno od ušća Tise u Dunav. Lokaliteti u okviru zaštićenog područja pripadaju Opštinama Titel, Žabalј, kao i Gradu Zrenjaninu, odnosno katastarskim opštinama Čurug, Taraš I, Žabalј, Mošorin, Srpski Aradac, Srpski Elemir, Slovački Aradac i Mužlјa.

Zaštićenom području moguće je pristupiti regionalnim putem Novi Sad – Zrenjanin, asfaltnim putem od Mošorina ka nasipu na Tisi, kao i asfaltiranim nasipom iz pravca Čuruga ka Tisi. Pristup pojedinim lokalitetima je moguć uglavnom letnjim putevima starim tiskim nasipom koji okružuje meandare, novim nasipom izgrađenim nakon odsecanja meandara od korita Tise, kao i rekom Tisom međunarodnim plovnim putem.

Zaštićeno područje prostire se između 45º 16' 58" i 45º 30' 57" severne geografske širine i između 20º 06' 58 i 20º 16' 45" istočne geografske dužine.

Nadmorska visina okolnog terena iznosi od 73,1 do 80 m.

 

POVRŠINA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Ukupna površina SRP „Ritovi donjeg Potisja" iznosi 3010 ha 66 a 63 m2, od čega je u režimu zaštite II stepena 954 ha 91 a 61 m2, a u III stepenu zaštite 2055 ha 75 a 02 m2. Površina zaštitne zone je 4165,39 ha.

Odnos površina pod režimom zaštite II i III stepena u odnosu na ukupnu površinu zaštićenog prirodnog dobra prikazan je u tabeli 3 i grafikonu 1.

Ukupno se u okviru K.O. Čurug nalazi pod zaštitom 372 ha 42 a 52 m2, u K.O. Žabalј 413 ha 31 a 50 m2, K.O. Đurđevo 78 ha 33 a 22 m2, K.O. Mužlјa 364 ha 62 a 92 m2, K.O. Srpski Aradac 496 ha 29 a 98 m2, K.O. Srpski Elemir 382 ha 24 a 66 m2, K.O. Taraš I 230 ha 47 a 87 m2, K.O. Slovački Aradac 64 ha 64 a 51 m2, K.O. Mošorin 582 ha 51 a 71 m2, K.O. Kumane 25 ha 77 a 74 m2.

 

VLASNIŠTVO

Prema strukturi vlasništva, od ukupne površine zaštićenog prirodnog dobra, površina u državnom vlasništvu 2873,08 ha (95,43 %), u društvenom 4,30 ha (0,14 %), a u privatnom vlasništvu 133,29 ha (4,43 %).

ISTORIJAT ZAŠTITE

Ispitivano područje do sada nije imalo status zaštićenog područja. Pojedinačni lokaliteti u okviru Specijalnog rezervata prirode bili su izdvojeni u informacionom sistemu Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode kao delovi ekološke mreže pod nazivima ZRE11 („Mala i velika provala"), ZRE22 („Stanište tiskog cveta Mala provala"), ZRE24 („Stanište tiskog cveta Jegmeč"), ŽAB09 („Stanište tiskog cveta kod Žabalјskog mosta"), ZRE10b („Jegmeč"), ZRE10a („Ajlaš kod Aradca"), ŽAB06 („Mrtvaja Vrbica") i ZRE09 („Mrtvaja Komonj").

 

REŽIMI ZAŠTITE

Na osnovu odredbi člana 29. Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", br.36/2009), specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugroženih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima, u kojima čovek živi usklađen sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života. U specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom.

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja značajnih staništa, kao i prisustva strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, određivanje stepena zaštite unutar SRP „Ritovi donjeg Potisja" je vršeno na osnovu stepena očuvanosti prirodnih vrednosti, potreba za primenom aktivnih mera zaštite i u skladu sa potrebama razvoja održivog turizma.

Na zaštićenom području uspostavlјaju se režimi zaštite II i III stepena.

SRP „Ritovi donjeg Potisja" obuhvata površinu od 3010,67 ha, od čega:

§ režim zaštite II stepena zauzima 954,92 ha (31,7 %),

§ režim zaštite III stepena obuhvata površinu od 2055,75 ha (68,3 %).

Oko zaštićenog područja se uspostavlјa zaštitna zona od 4165,39 ha.

Prema IUCN kriterijumima, upravlјanje ovim tipom zaštićenog područja usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima.

 

Upravljač:

JP ''Rezervati prirode Zrenjanin'', Zrenjanin, tel: 023 521 032

 

NAZIV PRIRODNOG DOBRA

„PAŠNјACI VELIKE DROPLjE''

 

VRSTA PRIRODNOG DOBRA

Specijalni Rezervat Prirode

 

KATEGORIJA PRIRODNOG DOBRA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IV Rezervat zaštite prirode

 

MEĐUNARODNI STATUS PRIRODNOG DOBRA

Pod imenom «Jazovo – Mokrin», deo ovog područja, Jaroš, upisan je u registar međunarodno značajnih staništa ptica (Important Bird Area, IBA - 011SER) , na površini od 8.000 hektara, koja je obuhvatala današnji lokalitet „Jaroš" i obližnji ribnjak „Zlatica" kod sela Jazova. Danas IBA područje pod nazivom „Pašnjaci velike droplјe" RS011 zauzima 20.522 ha, kojima su pored proširenja prethodnog IBA područja obuhvaćeni i lokaliteti „Siget" i „Kočovat" sa neposrednom okolinom, kao i lokalitet „Crni rit" kod naselјa Crna Bara (Puzović i sar, 2009).

Specijalni rezervat prirode „Pašnjaci velike droplјe", kao i potes „Veliki Siget" (zajedno sa još nekim područjima imenovanim kao „Severni Banat") predloženi su za Botanički značajna područja Srbije („IPA in Serbia") (in Stevanović, V., koordinator, 2005/2006).

 

OSNOVNE PRIRODNE I STEČENE VREDNOSTI

Područje koje se predlaže za zaštitu odlikuje mozaik ravničarskih stepskih, slatinskih i barskih ekosistema. Temelјna vrednost ovog prirodnog dobra je jedina preostala populacija velike droplјe (Otis tarda) u Srbiji, na jugoistočnom rubu njenog srednjeevropskog areala. Velika droplјa se nalazi na Svetskoj Crvenoj Listi (IUCN: Red List) ugroženih vrsta i predstavlјa Strogo zaštićenu vrstu u Srbiji (Sl. Glasnik RS 5/2010). Nјeno stanište predstavlјa očuvani tipični panonski predeo, sa osobenim bilјnim zajednicama i florom i faunom čiji su brojni predstavnici Strogo zaštićene vrste i vrste od značaja za zaštitu po međunarodnim kriterijumima.

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ PRIRODNOG DOBRA

Predloženi Rezervat nalazi se u severnom Banatu i sastoji se od tri međusobno razdvojene celine: «Jaroš», «Kočovat» i «Siget».

Područje «Jaroša» se nalazi južno od reke Zlatice, na teritorijama opštine Čoka (k.o. Jazovo i k.o. Ostojićevo) i opštine Kikinda (k.o. Mokrin i k.o. Sajan). Okruženo je naselјima Mokrin, Sajan, Jazovo, Ostojićevo, Banatski Monoštor i Crna Bara. Do ovog lokaliteta vode letnji putevi iz okolnih naselјa. Najbliži pristup je tzv. „Naftaški put'', koji vodi od regionalne saobraćajnice Mokrin – Crna bara.

«Kočovat» se nalazi uz granicu sa Republikom Rumunijom, na prostoru opština Kikinda (k.o. Vrbica) i Novi Kneževac (k.o. Banatsko Aranđelovo). Do ovog lokaliteta vode teško prohodni letnji putevi iz sela koja ga okružuju, Banatskog Aranđelova i Vrbice.

«Siget» se nalazi na krajnjem severu Banata, u blizini granice sa Republikom Mađarskom, na teritoriji opštine Novi Kneževac (k.o. Banatsko Aranđelovo, k.o. Krstur). U blizini ovog lokaliteta nalazi se naselјe Banatsko Aranđelovo sa zaseokom Mali Siget. Pristup je moguć letnjim putevima, od kojih jedan vodi iz pravca Malog Sigeta, a drugi sa regionalne saobraćajnice Novi Kneževac - Banatsko Aranđelovo.

 

POVRŠINA

Prethodni rezervat zauzimao je površinu od 979, 4394 hektara. Planirani prošireni rezervat predviđa tri odvojene celine, od kojih je najveća «Jaroš», i predstavlјa proširenje na 4256,90 hektara, na lokalitetu prethodnog rezervata. Odvojeno od «Jaroša», nalazi se lokalitet «Siget», koji zauzima površinu od 2140,83 hektara, i lokalitet «Kočovat», na 402,04 hektara. Ukupna površina predviđenog proširenog rezervata je 6799,77 hektara.

 

VLASNIŠTVO

JAROŠ

Od ukupne površine lokaliteta Jaroš, 62% nalazi se u državnoj svojini, uz još 5% u društvenoj svojini. U privatnoj svojini se nalazi manji deo ovog lokaliteta, ukupno 33%, i obuhvata postojeće privatne njive pod režimom zaštite trećeg stepena, gde je dozvolјeno obavlјanje ratarstva uz manja usklađivanja za potrebama zaštite, ili pašnjake gde je usklađeno korišćenje dobrodošlo.

KOČOVAT

Od ukupne površine lokaliteta Kočovat, 94% nalazi se u državnoj svojini. U privatnoj svojini se nalazi svega 6% površine lokaliteta.

SIGET

Od ukupne površine lokaliteta Siget, 82% nalazi se u državnoj svojini. U privatnoj svojini se nalazi 18% površine lokaliteta, koja pretežno obuhvata postojeće pašnjake pod režimom zaštite trećeg stepena, gde je dozvolјeno i potrebno korišćenje uz manja usklađivanja za potrebama zaštite.

SRP „PAŠNјACI VELIKE DROPLjE"

Konačno, od ukupne površine Rezervata, 70% nalazi se u državnoj svojini i još 3% u društvenoj svojini. U privatnoj svojini se nalazi manji deo od ukupno 27%, s tim što su gotovo sve privatne parcele pozicionirane u režimima zaštite bez ograničenja radova, već samo sa pravovremenim usklađivanjima.

 

REŽIMI ZAŠTITE

Na osnovu odredbi člana 29 Zakona o zaštiti prirode, specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugroženih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima, u kojima čovek živi usklađen sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života. U specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom. Prema IUCN kriterijumima, upravlјanje ovim rezervatom usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima.

Osnovni cilј zaštite ovog rezervata je očuvanje velike droplјe i njenog osobenog okruženja u najvećem očuvanom prirodnom ravničarskom području u Srbiji, gde su životni procesi uslovlјeni prirodnim ograničenjima i usmerenim korišćenjem prostora. Obezbeđivanjem ovog cilјa stvaraju se uslovi za očuvanje i prezentaciju prirodnih vrednosti kroz usklađen razvoj ekološki prihvatlјivih oblika ratarstva, stočarstva, lovstva, upravlјanja prostorom kao i eko-turizma.

 

Upravljač:

Lovačko udruženje "Perjanica", Mokrin, tel: 023 061 162

NAZIV ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

»Okanj bara«

 

VRSTA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Specijalni rezervat prirode

Zakon o zaštiti prirode, član 29. stav 2. („Sl. glasnik RS", br. 36/2009, 88/2010 i 91/2010): „Specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugrožene divlјe vrste bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima u kojima čovek živi usklađeno sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genetskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalog načina života".

 

KATEGORIJA

I kategorija - zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja. Član 41 Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", broj 88/2010, 91/2010).

 

KATEGORIJA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IV Kategorija – Područje upravlјanja staništem i vrstama. Zaštićeno područje na kojem se zaštita sprovodi interventnim merama.

IUCN Category IV – Habitat and species management area. Protected area mainly for conservation through management intervention.

 

MEĐUNARODNI STATUS ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Područje Okanj bare, zajedno sa barom Rusandom, pod nazivom „Okanj i Rusanda", nalaze se u postupku nominacije za međunarodno značajno područje za ptice (IBA – Important Bird Area) . Nacionalni Kod IBA 010RS. Međunarodni Kod RS038. Površina 10 194 ha. (Puzović i dr., in press).

Godine 2005. izdvojeno je i kao značajno botaničko područje (IPA – Important Plant Area) pod nazivom „Srednji Banat I" (Boža, Anačkov, 2005/2006).

U cilјu uspostavlјanja EU ekološke mreže NATURA 2000, područje Okanj bare, kao jedno od centralnih područja nacionalne ekološke mreže, biće obrađeno kao Natura područje u Republici Srbiji budući da obuhvata prioritetne tipove staništa u panonskom bilјnogeografskom regionu (Direktiva o očuvanju prirodnih staništa i divlјe faune i flore - Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora.)

 

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

Specijalni rezervat prirode „Okanj bara" obuhvata kompleks livadsko – stepske vegetacije, slatina i zaslanjenih bara različitog saliniteta koje predstavlјaju prioritetni tip zaštite u panonskom bilјnogeografskom regionu. Okanj bara predstavlјa jednu od tri najreprezentativnijih i najatraktivnijih očuvanih bara na slatinama Vojvodine, odnosno slanih jezera nastalih u paleo - meandrima. Specifično je po jedinstvenim panonskim ekosistemima tipičnim za zaslanjene, mulјevite bare, slatine i livade sa očuvanim euhalofitnim bilјnim vrstama i životinjskim svetom karakterističnim za slanu podlogu.

Značaj područja Okanj bare je višestruk, jedan je od retkih očuvanih panonskih tipova predela čiji su slatinski, livadsko - stepski, močvarni i vodeni ekosistemi od značaja za očuvanje ukupne biološke raznovrsnosti regiona Banata, Vojvodine, Srbije i Evrope. Na ovom području očuvane su specifične slatinske zajednica klase Thero - Salicornietea koje se javlјaju na vlažnim peskovima (ass. Salsoletum sodae) i isušenim slabo zaslanjenim barama i depresijama (ass. Crypsidetum aculeatae) . U okviru klase Festuco puccinellietea koja obuhvata livadsko-stepsku vegetaciju kontinentalnih slatina javlјaju se potoplјene jako slane livade reda Festuco - Puccinellietalia i livadsko-stepska vegetacija slabo zaslanjenih zemlјišta reda Aretmisio – Festucetalia . Specifičnost prostora određena je i očuvanom močvarnom vegetacijom zaslanjenih staništa reda Bolboschoenetalia maritimi.

Prisustvo panonskih endema (Limonium gmelini, Plantago schwarzenbergiana) i subendema (Pucinellia distans ssp. limosa, Roripa sylvestris ssp. kerneri) , kao i bilјnih vrsta koje se nalaze na južnoj granici areala, a tipične za ovu izvornu vegetaciju predsatvlјaju florističke raritete, a neke su zakonom zaštićene na nacionalnom i međunarodnom nivou: Allium atropurpurpureum, Aster tripolium ssp. pannonicus, Cirsium brachicephalum, Crypsis aculeata, Ornithogalum boucheanum, Salvia austriaca, Silene viscosa, Salsola soda, Scilla autumnalis i dr.

Od retkih vrsta insekata, Okanj nastanjuju Acrida ungarica, panonski endem, Theophilea subcylindricollis, nova vrsta u fauni Srbije i Stylurus flavipes, međunarodno ugrožena vrsta. Predstavnik rekte i ugrožene batrahofaune je obična češnjarka (Pelobates fuscus) . Bogatstvo faune ptica Okanja se ogleda u gnežđenju retkih vrsta čaplјi u mešovitoj koloniji (Egretta alba, Egretta garzetta, Ardea purpurea, Platalea leucorodia), kao i vlastelice (Himantopus himantopus) , crvenonogog sprudnika (Tringa totanus) i cvrčića trščara (Locustella naevia). Tokom prolećne i jesenje seobe Okanj je važno odmorište na kojem se okuplјaju velika jata ptica. Na stepskim fragmentima. Koji su na višim terenima oko Okanja obitava i nekoliko manjih kolonija tekunica (Citellus citellus) . Ova vrsta je prema našem zakonu strogo zaštićena vrsta, globalno je ugrožena i nalazi se na Svetskoj crvenoj listi.

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Zaštićeno područje „Okanj bara" nalazi se u srednjem Banatu, neposredno uz levu obalu reke Tise, severozapadno od Zrenjanina. Prostire se u pravcu severozapad – jugoistok u dužini od 11 km, sa prosečnom širinom dobra oko 4 km. Okruženo je selima: Elemir, Taraš, Kumane i Melenci.

Prostorno i teritorijalno „Okanj bara" nalazi se na području opština Zrenjanin i Novi Bečej. Katastarski pripada: K.O. Elemir, K.O. Taraš, K.O. Melenci i K.O. Kumane.

Specijalni rezervat prirode „Okanj bara" okružen je putevima Elemir – Melenci – Novi Bečej i Elemir – Taraš, železničkom prugom Beograd – Zrenjanin – Kikinda, kao i plovnim putem reke Tise.

Zaštićeno područje udalјeno je od Zrenjanina 15 km, Novog Sada 60 km, a od Beograda 90 km. Blizina pomenutih saobraćajnica, kao i blizina velikih gradova u okruženju, čine područje „Okanj bare"pristupačnim.

Visinska razlika terena kreće se od 74 m n.v. na dnu depresija, pa do 83 m n.v. na istočnoj visokoj obali Okanj bare. Svojom visinom izdvaja se nekoliko veštački nastalih humki visine oko 86 m n.v.

 

POVRŠINA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Na području Specijalnog rezervata prirode „Okanj bara" uspostavlјa se režim zaštite I, II i III stepena.

Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 5480 ha 94 a 04 m2, područje:

§ režima zaštite I stepena obuhvata 165 ha 75 a 90 m2 ili 3, 02 %;

§ režima zaštite II stepena obuhvata 3160 ha 78 a 75 m2 ili 57, 67 %;

§ režima zaštite III stepena obuhvata 2154 ha 39 a 39 m2 ha ili 39, 31 %.

 

VLASNIŠTVO

Područje SRP „Okanj bara", najvećim delom je u društvenom vlasništvu (2200 ha 46 a 00 m2), u državnom vlasništvu je (1947 ha 76 a 34 m2), u privatnom vlasništvu je (1251 ha 92 a 05 m2) i zadružnom vlasništvu je (80 ha 79 a 65 m2).

 

ISTORIJAT ZAŠTITE

Područje Okanj bare do sada nije imalo status zaštićenog područja. Godine 2010. Uredbom o ekološkoj mreži izdvojeno je kao centar ekološke mreže pod nazivom „Okanj i Rusanda".

Inicijativu za pokteranje postupka stavlјanja pod zaštitu područja Okanj bare pokrenulo je Društvo za zaštitu životne sredine „Okanj" iz Elemira i Društvo za zaštitu i proučavanje ptica Srbije.

Ujedno, Zavod je područje Okanj bare i okolnih slatinskih i vlažnih staništa uvrstio u Srednjoročni programa rada za period 2006 -2010, radi uspostavlјanja zaštite. Valorizacija prirodnih vrednosti vršena je tokom 2006, 2007 i 2008. Studija zaštite završena je 2008. godine i predana u nadležno Ministarstvo. Donošenjem Zakona o zaštiti prirode studija zaštite je morala da se uskladi sa odredbama Zakona iz 2009. godine, odnosno sa izmenama koje su nastale 2010. godine („Sl. Glasnik RS", 36/09, 88/10 i 91/ 2010).

 

REŽIM ZAŠTITE I, II i III STEPENA U SRP „OKANј BARA"

Područje Okanj bare, bare Crvenke, Čikoš bare, delovi atara naselјa Taraš, Kumane, Melenci i Elemir izdvojeni su za zaštitu kao SRP „Okanj bara".

Ovo područje obuhvata kompleks livadsko – stepske vegetacije, slatina, zaslanjenih bara različitog saliniteta i obradivih površina-zemlјišta lošijeg boniteta. Rezervat je jedan od tri najreprezentativnija i najatraktivnija očuvana prostora na slatinama Vojvodine. Specijalni rezervat prirode specifičan je po jedinstvenim panonskim ekosistemima tipičnim za zaslanjene, mulјevite bare, slatine i livade sa očuvanim euhalofitnim bilјnim vrstama i životinjskim svetom karakterističnim za slanu podlogu.

Područje Okanj bare značan ja za očuvanje ukupne biološke raznovrsnosti regiona Banata, Vojvodine, Srbije i Evrope. Različiti, za zaštitu prioritetni tipovi staništa i predela su od nacionalnog i evropskog značaja. Na njima su prisutne bogate populacije strogo zaštićenih vrsta, kao što je tekunica (Citellus citellus).

Prisustvo panonskih endema (Limonium gmelini, Plantago schwarzenbergiana) i subendema (Pucinellia distans ssp. limosa, Roripa sylvestris ssp. kerneri) , kao i bilјnih vrsta koje se nalaze na južnoj granici areala, a tipične za ovu izvornu vegetaciju predsatvlјaju florističke raritete, a neke su zakonom zaštićene na nacionalnom i međunarodnom nivou: Allium atropurpurpureum, Aster tripolium ssp. pannonicus, Cirsium brachicephalum, Crypsis aculeata, Ornithogalum boucheanum, Salvia austriaca, Silene viscosa, Salsola soda, Scilla autumnalis i dr.

Od retkih vrsta insekata, Okanj nastanjuju Acrida ungarica, panonski endem, Theophilea subcylindricollis, nova vrsta u fauni Srbije i Stylurus flavipes, međunarodno ugrožena vrsta. Bogatstvo faune ptica Okanja se ogleda u gnežđenju retkih vrsta čaplјi u mešovitoj koloniji (Egretta alba, Egretta garzetta, Ardea purpurea, Platalea leucorodia) , kao i vlastelice (Himantopus himantopus) , crvenonogog sprudnika (Tringa totanus) i cvrčića trščara (Locustella naevia) . Tokom prolećne i jesenje seobe Okanj je važno odmorište na kojem se okuplјaju velika jata ptica. Na Okanju obitava i nekoliko manjih kolonija.

Na osnovu odredbi člana 29 Zakona o zaštiti prirode prirode („Sl. glasnik RS", br. 36/09, 88/10 i 91/10) specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugroženih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva, bez naselјa ili sa retkim naselјima, u kojima čovek živi usklađen sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života. U specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavlјati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom, kao što su: branje i uništavanje bilјaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično.

Prema IUCN kriterijumima, upravlјanje ovim rezervatom usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima. Zaštita područja je od izuzetnog značaja za očuvanje livadsko – stepske vegetacije, slatina, zaslanjenih bara različitog saliniteta, vodenih i močvarnih prirodnih vrednosti, kao i dinamičkih procesa u njima, a koji su od nacionalnog i/ili evropskog značaja.

Osnovni cilј zaštite ovog rezervata je očuvanje slatinskih, livadsko - stepskih, močvarnih i vodenih ekosistema. Navedeni ekosistemi se mozaično smenjuju sa obradivim površinama. U tom prostoru se odvijaju delom prirodni, a delom i promenjeni prirodni procesi. Uz ograničeno i usmereno korišćenje slatinskih, livadsko - stepskih, močvarnih i vodenih ekosistema, kao i obradivog zemlјišta stvaraju se uslovi za očuvanje prirodnih vrednosti i njene prezentacije kroz usklađen razvoj ekoloških prihvatlјivih oblika stočarstva, polјoprivrede i eko-turizma. U razvoju eko-turizma moguće je uklјučenje lokalnog stanovništva, što je u skladu sa principima Ramsarske konvencije, budući da je rezervat nominovan za upis na Ramsarsku listu.

Zaštićeno područje SRP „Okanj bara" uvršteno je na osnovu Uredbe o ekološkoj mreži („Sl. glasnik RS", broj 102/10) u Nacionalnu ekološku mrežu kao ekološki značajno područje. Mnogobrojne depresije i vodeni tokovi obezbeđuju ekološki koridor prema Tisi, a preko nje sa panevropskom ekolioškom mrežom (Bennett & Wit, 2001).

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja slanih jezera, bara, specifične halofitske i livadsko-stepske vegetacije, koji su prioritetni za zaštitu u evropskim razmerama, kao i prisustvu značajnih vrsta na nacionalnom i međunarodnom nivou, određeni su režimi zaštite I, II i III stepena (Karta br. 4), u skladu sa članom 35. Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", br. 36/09, 88/10 i 91/10).

Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 5.480 ha 94 a 04 m2, područje:

§ Režima zaštite I stepena obuhvata 165 ha 75 a 90 m2 ili 3,02 %;

§ Režima zaštite II stepena obuhvata 3.160 ha 78 a 75 m2 ili 57,67 %;

§ Režima zaštite III stepena obuhvata 2.154 ha 39 a 39 m2 ili 39,31 %.

 

Upravljač:

Društvo za zaštitu životne sredine „Okanj", Elemir, tel: 023 738 443

 

NAZIV

«Kralјevac»

VRSTA

Specijalni rezervat prirode

Na osnovu člana 129. stav 1. tačka 2. Zakona o zaštiti životne sredine («Službeni glasnik RS» br.135/2004) i odredbi Zakona o zaštiti životne sredine («Sl. glasnik RS» br. 66/91, 83/92 i 53/95)

 

OSNOVNA VREDNOST

Prirodno dobro se nalazi u južnom Banatu, na rubu Deliblatske peščare, delom na lesnoj terasi, a delom u zoni kontakta lesne terase i deluvijuma – lesoidinih alevrita i peskova.

Dobro čine tri ekološke celine: «Obzovik» dolina nastala rečnom erozijom, «Spasovina», pašnjačka površina na lesnoj terasi i deo vodotoka «Kralјevac».

Osnovne prirodne vrednosti ogledaju se vrednim geomorfološkim i hidrološkim pojavama i prisustvu vrsta prirodnih retkosti flore i faune značajnih kako u nacionalnim tako i u međunarodnim okvirima. Među njima se posebno ističu stepske vrste glodara, uvrštene u svetsku Crvenu listu, tekunica i slepo kuče, za koje je osnovni ugrožavajući faktor nestajanje staništa uslovlјeno pretvaranjem stepe u obradive površine. Među bilјkama je najznačajnija ugrožena reliktna vrsta močvarna paprat, koja je gotovo iščezla sa vlažnih, tresetnih staništa u Srbiji. U vodotoku Kralјevca izgrađuje reliktne bilјne zajednice sa barskom ivom i prisutna je sa najbrojnijom, do sada zabeleženom, populacijom na našim prostorima.

Pojava plivajućih ostrva, veličine i do preko 1 hektara, poseban je prirodni fenomen ovoga vodotoka. Pomeranje ovih ostrva zahvaćenih jakim vetrom predstavlјa jedinstven doživlјaj i daje osobeni pečat ovom prirodnom dobru.

U delu vodotoka zapadno od Deliblata proteže se najveće ostrvo tzv. Velika greda sa otvorenim oknima vode koja nikada ne zamrzavaju, što ukazuje na stalni dotok vode iz podzemnih izvorišta. Ova okna predstavlјaju dragoceno odmorište pticama močvaricama tokom seobe i idealan zimski zaklon prisutnim vrstama riba. Ostrva istovremeno predstavlјaju idealno mesto gnežđenja ptica vodenih i močvarnih staništa, među kojima su i brojne prirodne retkosti i vrste značajne po međunarodnim kriterijumima. Takve su na primer, po IUCN kategorizaciji ugrožene vrste: ćubasti gnjurac, patka crnka, eja močvarica, belobrada i crna čigra i druge.

 

KATEGORIJA

I (prva) kategorija

Prirodno dobro od izuzetnog značaja

Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara («Sl. glasnik RS», br. 30/92)

 

KLASIFIKACIJA IUCN

IUCN category IV

Područje upravlјanja staništem i vrstama. Zaštićeno područje na kojem se zaštita najviše sprovodi merama upravlјanja.

(Habitat and species management area. Protected area mainly for conservation through management intervention)

 

MEĐUNARODNI STATUS

Nije određen

 

POLOŽAJ

Prirodno dobro se nalazi u južnom Banatu, na teritoriji opštine Kovin, katastarska opština Deliblato. Naslanjajući se delom (prostornom celinom Obzovik) neposredno na jugozapadnu granicu zaštićenog područja SRP «Deliblatska peščara», predstavlјa ostatak antropogeno samo delimično izmenjenog predela nekadašnje Peščare. Prostorne celine Obzovik i Spasovina razdvojene su od dela vodotoka Kralјevac asfaltnim putem Mramorak-Deliblato. Vodotok Kralјevac obuhvaćen granicama zaštite pruža se severo-severozapadno od kraja sela Deliblata i završava kod prelivne brane.

Od Pančeva je udalјeno 28 km, a od Kovina 12 km.

 

POVRŠINA PRIRODNOG DOBRA

Površina prirodnog dobra je 264,30 ha. Na zaštićenom prirodnom dobro izdvajaju se zone sa režimima zaštite I, IIi III stepena (Graf. 1).

Prostorna celina «Obzovik», ukupne površine 52,4981 ha, nalazi se u celosti u okviru zone režima zaštite III stepena; za prostornu celinu «Spasovina», ukupne površine 19,74 ha, propisuje se režim zaštite II stepena; dok se u okviru prostorne celine «Kralјevac», ukupne površine 192,2992 ha, utvrđuju režimi zaštite I, II i III stepena.

Najvredniji deo prirodnog dobra obuhvaćen je zonom zaštite I stepena (u okviru prostorne celine «Kralјevac»), na površini od 15,88 ha, što čini 6,01 % ukupne povšine. Površina zone zaštite II stepena je 105,76 ha, odnosno 40,02%, a zaštite III stepena 142,66 ha, odnosno 53,98 % ukupne površine dobra.

Iz podataka koji prikazuju strukturu površina po nameni (Graf. 2) uočava se da je najveća površina vode i trstika (172,33 ha) u okviru prostorne celine «Kralјevac». Pašnjačka površina takođe zauzima znatan deo zaštićenog prirodnog dobra, odnosno celokupnu površinu prostorne celine «Spasovina», dok se po obodu vodenih površina i trstika oko Kralјevca, kao i u okviru prostorne celine «Obzovik», nalaze polјoprivredne površine, njive, vinogradi i voćnjaci.

Struktura površina po vlasništvu u okviru ustanovlјenih zona zaštite prikazana je na Graf. 3. U ukupnoj površini prirodnog dobra površine u državnom i društvenom vlasništvu obuhvataju ukupno 206,91 ha, a površine u privatnom vlasništvu 57,39 ha. Pri tome je značajno istaći da se ukupna površina u okviru zone režima zaštite I stepena nalazi u društvenom vlasništvu, kao i najveći deo površine u okviru zone režima zaštite II stepena (prostorne celine «Kralјevac» i «Spasovina»), dok je u zoni režima zaštite III stepena 66,6 % površine u društvenom odnosno državnom vlasništvu, a preostalih 33,4 % površine u privatnom vlasništvu. Prikazan odnos površina po vlasništvu je naročito značajan u odnosu na ograničenja korišćenja prostora propisana pojedinim režimima zaštite.

Delovi zaštićenog prirodnog dobra u privatnom vlasništvu obuhvataju uglavnom polјoprivredne površine u okviru zone zaštite III stepena u kojoj se propisuju najmanja ograničenja korišćenja i to pre svega u odnosu na izgradnju objekata. Podaci o površinama dati su iz prepisa posedovnih listova katastarskih parcela koje se nalaze u granicama prirodnog dobra. Izvor podataka: Republički geodetski zavod, Služba za katastar nepokretnosti Kovin – 2004. godine.

 

ISTORIJAT ZAŠTITE

Prilikom revizije granica i statusa zaštite Deliblatske peščare, od 1994. godine, a naročito 1996. godine nakon velikog požara na ovom zaštićenom području, ekipa Zavoda za zaštitu prirode Srbije, sa eminentnim naučnim radnicima iz Novog Sada i Beograda, radila je na valorizaciji prostora izvan tadašnjih granica specijalnog prirodnog rezervata, između ostalog razmatrajući mogućnost uklјučivanja doline Obzovika u revidirane granice Deliblatske peščare.

Međutim, tokom dalјih radova na izradi studije kao osnove predloga za zaštitu Deliblatske peščare, stalo se na stanovište da je zaštitu ovoga prostora potrebno razmatrati zajedno sa lokalitetom Spasovina i vodotokom Kralјevac, kao zajedničkom prirodnom celinom.

Tokom 2003. godine, Udruženje sportskih ribolovaca «Deliblatsko jezero» iz Deliblata podnelo je Zavodu pismenu inicijativu za zaštitu vodotoka Kralјevac sa okolinom, obrazlažući je očuvanošću prirodnog predela i prisustvom brojnih vrsta prirodnih retkosti. Na osnovu pokrenute inicijative i nakon uvida u teren, Zavod je doneo REŠENјE O PRETHODNOJ ZAŠTITI PRIRODNOG DOBRA BARA «KRALjEVAC» SA «VAŠARIŠTEM» I «OBZOVIKOM» («Sl. glasnik RS» BR. 112/2003). Polazeći od činjenice da podnosilac inicijative za zaštitu ovog prirodnog dobra obavlјa poslove čuvanja Kralјevca vezane za sportski ribolov, zaštitu i unapređivanje faune riba kao i ostale flore i faune, za staraoca dobra pod prethodnom zaštitom određeno je USR «Deliblatsko jezero» iz Deliblata.

Na osnovu prethodne zaštite i saznanja o postojećim prirodnim vrednostima, prirodno dobro je uklјučeno u Prostorni plan područja posebne namene Specijalnog rezer-vata prirode «Deliblatska peščara» (u toku je postupak donoše-nja), kao prostor sa namenom zaštite prirode.

 

REŽIMI ZAŠTITE

U Specijalnom rezervatu prirode «Kralјevac» utvrđuje se režim zaštite I, II i III stepena.

Pod režimom zaštite Istepena nalazi se centralni deo staništa prirodne retkosti koja predstavlјa jedan od temelјnih fenomena dobra, močvarne paprati Thelypteris palustris i specifične vlažne žbunaste zajednice sa barskom ivom, koja je reliktnog karaktera i ograničenog rasprostranjenja. Režim zaštite I stepena podrazumeva zabranu korišćenja prirodnih bogatstava i sve vidove korišćenja prostora i aktivnosti, osim praćenja stanja, naučnih istraživanja i kontrolisane edukacije.

Za opstanak močvarne paprati i njenog staništa najvažnija je mera očuvati optimalan vodni režim što podrazumeva očuvanje nivoa vode pri regulaciji vodostaja na prelivnoj brani (zona režima zaštite III stepena) kao i sprečavanje zagađenja podzemnih izvora.

Pod režimom zaštite IIstepena nalazi se celokupna prostorna celina «Spasovina» kao stanište jednog od temelјnih fenomena prirodnog dobra, tekunice Spermophilus citellus . Mada vrsta kao prirodna retkost uživa režim zaštite I stepena, njen opstanak je direktno uslovlјen tradicionalnim korišćenjem zemlјišta, odnosno održavanjem niskog travnog pokrivača. Propisane zabrane i mere aktivne zaštite usmerene su neposredno na očuvanje staništa i populacije ove vrste, a posredno na očuvanje ostalih vrsta prirodnih retkosti ovog prostora (pčelarice – mesto gnežđenja, dnevne ptice grablјivice – mesto ishrane).

U okviru prostorne celine Kralјevac u zoni režima zaštite II stepena nalaze se staništa prirodnih retkosti bilјnih i životinjskih vrsta na kojima se ograničavaju lјudske aktivnosti, a aktivne mere zaštite usmeravaju na unapređivanje staništa i povećavanje biološke raznovrsnosti.

Pod režimom zaštite IIIstepena nalazi se celokupna prostorna celina «Obzovik», kao značajna hidrogeološka pojava i stanište prirodnih retkosti, u najvećoj meri izmenjena lјudskim aktivnostima. U okviru ovog prostora, zabranjena je izmena namena površina – očuvanje pašnjaka direktno uslovlјava opstanak prirodne retkosti značajne u nacionalnim i međunarodnim okvirima, slepog kučeta Spalax leucodon . Za očuvanje livadsko stepske vegetacije sa brojnim vrstama prirodnih retkosti neophodne su prvenstveno mere revitalizacije.

U okviru zone režima III stepena zaštite nalazi se i deo prostorne celine «Kralјevac» sa najvećom širinom vodenog ogledala i većinom plovećih ostrva. Propisane mere zaštite usmerene su pre svega na sprečavanje zagađivanja i izmene namene površina, te održavanje i unapređivanje vodnog režima. U okviru ove zone moguće je uređivanje i kontrolisano korišćenje u turizmu i rekreaciji.

 

Upravljač:

Udruženje sportskih ribolovaca „Deliblatsko jezero",Deliblato, Tel: 013 2104 951

 

NAZIV PRIRODNOG DOBRA

„Kovilјsko-petrovaradinski rit"

 

VRSTA PRIRODNOG DOBRA

Specijalni rezervat prirode

Član 29 Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", broj 36/2009).

 

KATEGORIJA

I kategorija - zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja. Član 17 Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", broj 88/2010, 91/2010).

 

KATEGORIJA PRIRODNOG DOBRA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IUCN Category IV

Staništa i druga upravlјana područja (Habitat and species management area).

 

MEĐUNARODNI STATUS PRIRODNOG DOBRA

IBA (Important Bird areas) - značajno područje za ptice

Kovilјski rit, IBA kod 005, nac. kod RS007IBA; površina 9 594 ha. (Puzović i sar. 2009).

Kovilјsko-petrovaradinski rit, 5 500 ha; IBA kod 005 (Heath and Evans, 2000).

Kovilјski rit, 4000 ha, IBA kod 037, nac. Kod SER 013/YU 036, (Grimmett & Jones, 1989).

ICPDR - SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" je 2004. godine uvršten u spisak zaštićenih područja zavisnih od vode i značajnih za basen Dunava.

IPA (Important plant areas)– značajno botaničko područje

Područje rezervata izdvojeno je 2004-2005. godine kao međunarodno značajno botaničko područje, površina 4844 ha (Stevanović i sar., in press) .

MREŽA ZAŠTIĆENIH PODRUČJA NA DUNAVU (Danube Network Protected areas) – 2007 godine uvršteno je u Mrežu zaštićenih područja na Dunavu, kao jedno od pet zaštićenih područja iz Srbije. U Mreži se nalaze i: SRP „Gornje Podunavlјe", SRP „Karađorđevo", SRP „Deliblatska peščara" i NP „Đerdap", kao i zaštićena područja uz Dunav u drugim državama, koja imaju veličinu veću od 1000 ha.

RAMSARSKO PODRUČJE - U okviru strategije zaštite prirodnih dobara u Srbiji predložen je za upis na Spisak ritskih područja od međunarodnog značaja po Ramsarskoj Konvenciji 2010. godine. površine 8444,1 (Stojnić i sar., 2010).

 

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" predstavlјa najveći očuvani ritski kompleks, koji se celom površinom nalazi u plavnoj zoni Dunava, na njegovom srednjem toku kroz Srbiju.

Osnovne karakteristike SRP Kovilјsko-petrovaradinskog rita su:

· očuvanost i raznovrsnost izvornih orografskih i hidrografskih oblika ritova kao što su: rečne ade, od kojih Krčedinska ada najveća i najznačajnija, stari vodeni rukavci, tzv. Dunavci, meandri, pliće i dublјe depresije i bare, kao i obalske grede nastali erozivnim i akumulativnim procesima;

· očuvanost ekosistemske raznovrsnosti karakteristične za plavna područja velikih ravničarskih reka: ritske šume hrasta lužnjaka, jasena i veza, šume crne i bele topole, šume bele vrbe, zatim vlažne livade, zajednice oštrica, belog i žutog lokvanja, vodenog oraška i dr;

· bogatstvo specijske raznovrsnosti flore - zabeleženo je 443 taksona viših bilјaka. Vrste značajne za zaštitu vodenih staništa: Salvinia natans–nepačka, Callitriche palustris-vodena bradica, Numphar luteum-žuti lokvanj, Nymphaea alba-beli lokvanj, Trapa natans agg. -vodeni orašak, Utricularia australis-mešinka, semiakvatičnih i mulјevitih staništa: Acorus calamus-iđirot, Marsilea quadrifolia-raznorotka (na Krčedinskoj adi nalazi se jedna od najvećih i najbrojnijih populacija ove vrste u Srbiji), Cyperus glomeratus-šilј gronjasti, Limosella aquatica -voduška, Scirpus triqueter-zuka trostrana, vlažnih livada: Anacamptis pyramidalis-plastak, Blackstonia perfoliata subsp. perfoliata i subsp. serotina-salančić, Equisetum fluviatile-barski rastavić, Iris sibirica-sibirska perunika, Orchis laxiflora subsp. palustris-veliki kaćunak, Gentiana pneumonanthe-mala svećica, šumskih staništa: Crataegus nigra - crni glog, Leucojum aestivum-dremovac, Platanthera bifolia-vimenjak i dr.

· bogatstvo specijske raznovrsnosti faune: beskičmenjci (Anax imperator, Crocothemis erythrea, Stylurus flavipes, Cheilosia griseifacies) ; gmizavci (Emys orbicularis-barska kornjača, Natrix natrix-belouška, Natrix tessellata-ribarica, Lacerta agilis-livadski gušter, Lacerta viridis-zelembać, Podarcis muralis-zidni gušter, Zamenis longissimus-Eskulapov smuk) ; vodozemci (Pelophylax kl. Esculenta-zelena žaba, Pelophylax lessonae-mala zelena žaba, Pelophylax ridibundus-velika zelena žaba, Triturus cristatus-veliki mrmolјak, Triturus vulgaris-mali mrmolјak) ; ribe (Cobitis elongata-vijunica, Misgurnus fossilis-čikov, Gymnocephalus cernuus-balavac, Rhodeus sericeus amarus-gavčica, Acipenser ruthenus-kečiga, Esox lucius-štuka, Abramis brama-deverika, Aspius aspius-bucov, Abramis ballerus-kečiga, Cyprinus carpio-šaran, Leuciscus idus-jaz, Perca fluviatilis-grgeč, Sander lucioperca-smuđ, Silurus glanis-som) ; ptice (Ardea cinerea-siva čaplјa, Phalacrocorax carbo-veliki vranac, Nycticorax nycticorax-gak, Ardeola ralloides–žuta čaplјa, Egretta alba-velika bela čaplјa, Egretta garzetta–mala bela čaplјa, Phalacrocorax pygmeus-mali vranac, Ciconia nigra-crna roda, Ciconia ciconia-bela roda , Platalea leucorodia-kašičara, Haliaaetus albicilla-orao belorepan, Milvus migrans-crna lunja,Aythya nyroca-patka njorka) ; sisari (Erinaceus concolor-jež, Neomys fodiens-vodena rovčica, Neomys anomalus-močvarna rovčica, Talpa europaea-krtica, Arvicola tererestris-voluharica, Pitymus subterraneus-podzemna voluharica, Muscardinus avellanarius-puh lešnikar, Mustela putorius-tvor, Martes foina-kuna belica, Lutra lutra-vidra).

· izuzetno prirodno plodište riba kao i stanište riba tog dela toka Dunava u svim fazama njihovog razvoja.

 

GEOGRAFSKI POLOŽAJ PRIRODNOG DOBRA

SRP „„Kovilјsko-petrovaradinski rit" se nalazi na levoj i desnoj obali reke Dunav, na njegovom srednjem toku kroz Srbiju (rečnog km 1225-1250), u AP Vojvodini, u jugoistočnom delu Bačke i severoistočnom delu Srema, odnosno u severoistočnom podnožju Fruške Gore. Rezervat zahvata prostrano inundaciono područje reke Dunav pored naselјa Kovilј i Petrovaradin po kojima je i dobio ime. Predstavlјa jasno omeđen i kompaktan ritski kompleks koji se celom površinom nalazi u plavnom području reke Dunav (nebranjeni deo). Rezervat se sastoji od dve odvojene celine koje povezuje tok reke Dunav. Petrovaradinski rit čini manju celinu Rezervata i nalazi uz desnu obalu Dunava, dok znatno veći deo Rezervata, koji je smešten uz levu obalu Dunava, čini Kovilјski rit, na koji se nadovezuje Krčedinska ada i deo Gardinovačkog rita.

Celina „Petrovaradinski rit" nalazi se istočno od naselјa Petrovaradin. Zapadnu granicu Rezervata čini odbrambeni nasip koji počinje od železničke pruge Novi Sad–Beograd i završava na severu do obale Dunava. Granica Rezervata potom nizvodno prati desnu obalu Dunava, dok je na pojedinim mestima i deo korita u granicama Rezervata. U granice Rezervata ulazi i Karlovački Dunavac. Južnu granicu ovog dela Rezervata čini nasip pomenute železničke pruge.

Celina „Kovilјski rit" pruža se ispod naselјa Kovilј i Gardinovci, obuhvatajući Kovilјski rit, Krčedinsku adu, deo Gardinovačkog rita sa Širokom barom. Južna strana oivičena je obalnim delom Dunava. Severoistočnu granicu čini odbrambeni nasip, a dalјe se granica proteže južno od Kovilјa prateći visoku obalu, presecajući autoput E-75 Beograd - Novi Sad. Od pomenutog autoputa severna granica Rezervata prolazi južno od Gardinovaca i na krajnjem zapadu Rezervata spaja se sa obalom reke Dunava.

Pored pomenutih celina u granicama Rezervata nalaze se i dva manje Dunavske ade.

Dobro je povezan saobraćajnicama. Preko Kovilјskog rita prelazi autoput E- 75 i most na Dunavu kod Beške. Do Petrovaradinskog rita se stiže putem M-22 Novi Sad – Beograd (stari put), a do Kovilјskog rita autoputem E-75 Beograd – Novi Sad (skretanje kod Kovilјa). Nasipom se može proći uz Kovilјski rit od Novog Sada do Gardinovaca.

Nadmorska visina zaštićenog prirodnog dobra kreće se od 72,9 do 77,3 m.

 

POVRŠINA

SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" prostire se na teritoriji opština Novi Sad (K.O. Kać, K.O. Kovilј i K.O. Petrovaradin), Sremski Karlovci (K.O. Sremski Karlovci), Inđija (K.O. Čortanovci, K.O. Beška, K.O. Krčedin) i Titel (K.O. Gardinovci).

Najveći deo površine Rezervata nalazi se na području opštine Novi Sad, dok najmanji deo površine rezervata pripada opštini Titel.

SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" obuhvata 5895,3097 ha. Režim zaštite I stepena uspostavlјa se na 375,7706 ha ili 6% od ukupne površine, površine pod režimom zaštite II stepena zauzimaju 1670,5449 ha (29 %), dok se u režimu zaštite III stepena nalazi 3849,4875 ha (65 %).

Veći deo površine je obuhvaćen unutar šumskim osnovama JP „Vojvodinašume" i to 5092 27 00 ha (86%), dok se manji deo tj. 803 03 97 ha (14%) nalazi van gazdinskih jedinica (tabela 4).

 

ISTORIJAT ZAŠTITE

Prvi podaci o istorijatu zaštite Kovilјskog rita datiraju iz 1970. godine kada je Skupština opštine Novi Sad donela Rešenje o stavlјanju dela Kovilјskog rita pod zaštitu kao naučno-istraživačkog rezervata „Kozjak" površine 43,66 ha (Rešnje br.03-633/5-69).

Inicijativu da se celo područje Kovilјskog rita stavi pod zaštitu dao je Pokrajinski zavod za zaštitu prirode. 1971. godine izvršena je valorizacija prostora i prirodnih vrednosti Kovilјskog rita i na osnovu njih urađen je elaborat i predlog zaštite područja. Na žalost do proglašenja nije došlo.

Saglasno opredelenju iz prostornog plana AP Vojvodine i Regionalnog prostornog plana opštine Novi Sad, Pokrajinski zavod za zaštitu prirode je u toku 1979/80. godine izvršio novu valorizaciju prirodnih vrednosti Kovilјsko-petrovaradinskog rita kao značajne, šire, prirodne celine i predložio njegovu zaštitu kao Regionalnog parka. Opštine na čijim se teritorijama prostire ovo područje nisu pokazale interes za uspostavlјanje prostorne zaštite, pa samim tim nisu dale saglasnost za to.

Deset godina kasnije, na inicijativu Grada Novog Sada, u toku 1989/90. godine, Pokrajinski zavod za zaštitu prirode izvršio je reviziju prirodnih vrednosti Kovilјsko-petrovaradinskog rita, na osnovu koje je započeta izrada stručno-dokumentacione osnove radi uspostavlјanja zaštite ovog područja.

Međutim, u vreme započetih radova na reviziji i valorizaciji osnovnih prirodnih vrednosti i pripremi izrade elaborata došlo je do promene u teritorijalnoj organizovanosti opština na čijim se područjima prostire rit, tako da se i ovog puta zadržalo samo na inicijativi za stavlјanje pod zaštitu.

Imajući u vidu temelјne prirodne vrednosti ovog područja kao i neminovnost zaštite kako Podunavlјa u celini tako i značajnih močvarnih staništa uopšte, a shodno inicijativi Grada Novog Sada, Zavod za zaštitu prirode doneo je na osnovu člana 42. Zakona o zaštiti životne sredine ("Sl. glasnik RS", broj 66/91, 83/92) Rešenje o predhodnoj zaštiti Kovilјsko-petrovaradinskog rita („Sl.glasnik RS", br. 53/92).

Na osnovu terenskih istraživanja i vrednovanja prostora od 1994. godine urađena je nova stručno-dokumentaciona osnova, kao predlog za pokretanje zaštite, a Uredba o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Kovilјsko-petrovaradinski rit" doneta je 1998. godine („Sl.glasnik RS", br. 27/98), a nakon toga donete su i dve izmene Uredbe(„Sl.glasnik RS", br. 91/06, br. 81/08, vezane za izmenu u popisu katastarskih parcela i izmenu naziva upravlјača prirodnog dobra).

Kovilјsko-petrovaradinski rit proglašen je 1989. godine područjem od međunarodnog značaja za ptice - Important Bird Area (IBA) pod nazivom „Kovilјski rit" (površine 4000 ha). Pod imenom „Kovilјsko-petrovaradinski rit", IBA područje je 2005. godine prošireno na 5 500 ha, a 2009 godine. na 9594 ha.

SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" je 2004. godine uvršten u spisak zaštićenih područja zavisnih od vode i značajnih za basen Dunava (ICPDR).

Područje rezervata izdvojeno je 2004-2005. godine kao međunarodno značajno botaničko područje (IPA-Important plant areas), površine 4844 ha.

Godine 2007 ovaj prostor uvršten je u Mrežu zaštićenih područja na Dunavu (Danube Network Protected areas), kao jedno od pet zaštićenih područja iz Srbije.

U okviru strategije zaštite prirodnih dobara u Srbiji SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" predložen je za upis na Spisak ritskih područja od međunarodnog značaja po Ramsarskoj Konvenciji 2010. godine. površine 8444,1.

 

REŽIMI ZAŠTITE

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja vlažnih ritskih staništa, kao prisustva strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, određivanje stepena zaštite unutar SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit" je vršeno na osnovu stepena očuvanosti prirodnih vrednosti, primene aktivnih mera zaštite i usmerenog i ograničenog korišćenja. Na zaštićenom području SRP «Kovilјsko-petrovaradinski» uspostavlјaju se režimi zaštite I, II i III stepena koji su propisani članom 13. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", 88/2010, 91/2010.). Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 5895 30 97 ha, područje:

· Režima zaštite I stepena obuhvata 373 62 06ha ili 6 %;

· Režima zaštite II stepena obuhvata 1737 93 15 ha ili 29 %;

· Režima zaštite III stepena obuhvata 3783 75 76 ha ili 65 %

 

Upravljač:

JP „Vojvodinašume", ŠG „Novi Sad" Novi Sad, tel: 021 557-412, 021 557-413

NAZIV ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

„Karađorđevo"

VRSTA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Specijalni rezervat prirode

Zakon o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", broj 36/2009).

KATEGORIJA

I kategorija - zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja-Zakon o zaštiti prirode («Službeni glasnik Republike Srbije», broj 36/2009, 88/2010 i 91/2010)

KATEGORIJA ZAŠTIĆENOG PODRUČJA PREMA KLASIFIKACIJI SVETSKE UNIJE ZA ZAŠTITU PRIRODE (IUCN)

IUCN Category IV

Staništa i druga upravlјana područja (Habitat and species management area).

MEĐUNARODNI STATUS ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

IBA (Important Bird areas) - značajno područje za ptice

Bukinski rit, IBA kod 005, nac. kod RS007IBA; površina 4 851 ha. (Puzović i sar. 2009).

ISTORIJAT ZAŠTITE

ICPDR - SRP „Karađorđevo" je 2004. godine uvršten u spisak zaštićenih područja zavisnih od vode i značajnih za basen Dunava.

MREŽA ZAŠTIĆENIH PODRUČJA NA DUNAVU (Danube Network Protected areas) – 2007 godine uvršteno je u Mrežu zaštićenih područja na Dunavu, kao jedno od pet zaštićenih područja iz Srbije. U Mreži se nalaze i: SRP „Gornje Podunavlјe", SRP „Kovilјsko-petrovaradinski rit", SRP „Deliblatska peščara" i NP „Đerdap", kao i zaštićena područja uz Dunav u drugim državama, koja imaju veličinu veću od 1000 ha.

OSNOVNE PRIRODNE I STVORENE VREDNOSTI

SRP „Karađorđevo" predstavlјa očuvani ritski kompleks, koji se većim delom nalazi u plavnoj zoni Dunava, na njegovom gornjem toku kroz Srbiju.

Osnovne karakteristike SRP "Karađorđevo" su:

· očuvanost i raznovrsnost izvornih orografskih i hidrografskih oblika ritova kao što su: stari vodeni rukavci, tzv. Dunavci, meandri, pliće i dublјe depresije i bare od kojih su najznačajnije Grčka i Široka bara, kao i obalske grede nastali erozivnim i akumulativnim procesima;

· očuvanost ekosistemske raznovrsnosti karakteristične za plavna područja velikih ravničarskih reka: ritske šume hrasta lužnjaka, jasena crne i bele topole, šume bele vrbe, zatim vlažne livade, zajednice belog i žutog lokvanja, vodenog oraška i dr;

Očuvanost i reprezentativnost izvornih bilјnih zajednica ritova: stare šume hrasta lužnjaka i jasena, šume bresta, crne topole i bele topole.

Ekosistemski diverzitet čini 40 bilјnih zajednica i 2 podzajednice u okviru 5 podsveza i 24 sveze, 18 redova i 14 vegetacijskih klasa. Ukupno su zabeležene 103 različitih sintaksonomskih jedinica, od kojih 8 šumskih i 32 vodene, močvarne i zelјaste zajednice. Ovde se nalaze i ostaci reliktnih polidominantnih šumskih zajednica hrasta lužnjaka.

· Raznovrsnost i bogatstvo vaskularneflore , od kojih na autentičnost ukazuju strogo zaštićene i zaštićene vrste, retke i ugrožene kao: žuti lokvanj, beli lokvanj, vodeni orašak a na šumskim staništima: crni glog, hrast lužnjak, crna topola, bela topola i dr. Mnoge od ovih vrsta rastu na usko ograničenom prostoru i zastuplјene su sa malim brojem jedinki.

Fauna rezervata je veoma bogata: vodena i močvarna staništa predstavlјaju pogodna mesta za razvoj i opstanak predstavnika reda Odonata (vilini konjici). Raznovrsnost faune riba se ogleda u 16 vrsta. Sa aspekta zaštite faune riba, među najvažnije vrste spadaju Esox lucius -štuka, Abramis brama -deverika, Abramis ballerus-kesega, Alburnus alburnus-uklija, Aspius aspius -bucov, Cyprinus carpio -srebrni karaš, Leuciscus idus-šaran, Pseudorasbora parva -bradavičarka, Rhodeus sericeus amarus-gavčica,Na ovom lokalitetu zabeleženo je 12 vrsta iz klase vodozemaca i 8 vrsta iz klase gmizavaca od kojih su sve vrste zaštićene. Opšte bogatstvo čini 190 vrsta ptica. Osnovnu crtu ornitofauni ovog područja daju vitalne lokalne populacije gnezdarica kompleksa očuvanih plavnih šuma i bara: belorepan (Haliaeetus albicilla) , crna roda (Ciconia nigra) i crna lunja (Milvus migrans) . Zbog svog značaja, Karađorđevo je proglašeno 2009. godine područjem od međunarodnog značaja za ptice (IBA) pod nazivom «Bukinski rit rit» (površine 4851 ha). Fauna sisara je zahvalјujući raznovrsnosti staništa, a uprkos sve većem antropogenom pritisku, još uvek bogata i raznovrsna. Nјeno bogatstvo i vrednost ogleda se u većem broju retkih i ugroženih vrsta, kao što su: vodena (Neomys fodiens) , vidra (Lutra lutra) , divlјa mačka (Felis silvestris) , kuna belica (Martes foina) , hermelin ( Mustela erminea) .

· izuzetno prirodno plodište i stanište riba

GEOGRAFSKI POLOŽAJ ZAŠTIĆENOG PODRUČJA

Područje SRP «Karađorđevo» obuhvata dve odvojene prirodne celine, odnosno dve gazdinske jedinice. Prema posebnoj šumskoj osnovi to su gazdinske jedinice «Bukinski rit» i «Mostonga».

Prva prirodna celina nalazi se uz levu obalu reke Dunava, severozapadno od opštinskog naselјa Bačka Palanka, odnosno južno od ivice sela Mladenovo. Nјu čini područje Bukinskog ili Mladenovskog rita, Mohovska i Šarengradska ada, Gornji rit, mali Kaloš, Šugavica i deo Mileka na jugoistoku. Pristup ovom delu prirodnog dobra je asfaltnim putem od naselјa Mladenovo. Mladenovo je od Bačke Palanke udalјeno 12 km, a Bačka Palanka od Novog Sada 46 km.

Druga prirodna celina SRP «Karađorđevo» čini Guvnište i Vranjak koji su odvojeni zabarenom rečicom Mostongom. Ovaj prostor nalazi se severozapadno od prve prirodne celine i nalazi se na višoj morfološkoj celini. Do Guvništa i Vranjaka moguć je pristup od Mladenova koji je oko 2 kilometra udalјen, a moguć je i pristup magistralnim putem Bačka Palanka - Sombor.

Nadmorska visina zaštićenog prirodnog dobra kreće se od 77,6 do 81,8m.

POVRŠINA

SRP „Karađorđevo" prostire se na teritoriji opštine Bačka Palanka (K.O. Mladenovo) i opštine Bač (K.O. Bač i K.O. Bačko Novo Selo). Najveći deo površine Rezervata, 1703,7506 ha, prema katastarskim podacima, nalazi se na području opštine Bač, dok nešto manji deo, 1458,6812 ha površine rezervata pripada opštini Bačka Palanka. Najmanji deo površine Rezervata nalazi se na teritoriji K.O. Bačko Novo Selo i iznosi 16,2964 ha.

SRP „Karađorđevo" obuhvata površinu od 4184,24 ha. Ukupna površina je dobijena na osnovu podataka iz šumske osnove VU „Morović". Pri tome za površinu od 3136,7312 ha, postoje i katastarski podaci. Razlika od 1047,5103 ha predstavlјa površinu koja je dobijena samo na osnovu podataka iz šumske osnove.

Analiza podataka po režimima zaštite je dobijena samo na osnovu podataka iz šumske osnove jer katastarski podaci za Haglu i Šarengradsku adu nisu dostupni.

Režim zaštite I stepena uspostavlјa se na 130,48 ha ili 3,12% od ukupne površine, površine pod režimom zaštite II stepena zauzimaju 1694,52 ha (39,42%), dok se u režimu zaštite III stepena nalazi 2404,24 ha (57,46 %) (Tabela 5).

ISTORIJAT ZAŠTITE

Zaštita prirodnih vrednosti ovog područja prvi put je uspostavlјena 1997. godine Uredbom Vlade Republike Srbije (Službeni glasnik RS br.37/1997). Ovom Uredbom se deo područja Karađorđevo, koji čine Bukinski rit i šumski kompleksi Vranjak i Guvnište, stavlјa pod zaštitu kao prirodno dobro od velikog značaja i svrstava se u II kategoriju zaštite, kao Specijalni rezervat prirode.

Inicijativu da se prošire granice SRP „Karađorđevo" na Šarengradsku adu i Haglu dao je Zavod za zaštitu prirode Srbije. Tokom 2009. i 2010. godine izvršena je valorizacija prostora i prirodnih vrednosti Karađorđeva, i na osnovu njih urađena je studija i predlog zaštite područja. Tokom 2011. godine vršeno je usaglašavanje studije zaštite sa novim zakonom o zaštiti prirode („Službeni glasnik RS", 91/2010).

Karađorđevo je proglašeno 2009. godine područjem od međunarodnog značaja za ptice - Important Bird Area (IBA) pod nazivom „Bukinski rit" (površine 4 851 ha).

SRP „Karađorđevo" je 2004. godine uvršten u spisak zaštićenih područja zavisnih od vode i značajnih za basen Dunava (ICPDR) .

Godine 2007. ovaj prostor uvršten je u Mrežu zaštićenih područja na Dunavu (Danube Network Protected areas) , kao jedno od pet zaštićenih područja iz Srbije.

REŽIMI ZAŠTITE

Područje Bukinskog rita, Šarengradske ade, Hagle, Vranjaka i Guvništa su izdvojeni za zaštitu kao SRP «Karađorđevo». Odlikuje ce ne izmenjenom, odnosno delimično izmenjenom prirodom, karakterističnom za izvorna plavna područja velikih ravničarskih reka. Ovde su zastuplјene reprezentativne i retke ritske šume bele vrbe, bele i crne topole, hrasta lužnjaka, jasena i veza, kao i jedinstvena otvorena staništa bara, močvara i livada. Budući da je veći deo rezervata pod uticajem plavne vode Dunava, živi svet je uslovlјen poplavnim talasom i dužinom trajanja poplave. Iz toga razloga ostali su očuvani jedinstveni ritski predeli. Na području rezervata nalaze se prioritetni tipovi staništa za zaštitu na nacionalnom i evropskom nivou, na kojima su prisutne bogate populacije strogo zaštićenih vrsta, kao što je orao belorepan i crna roda, evropski krajnje ugrožene vrste. U rezervatu se odvija ograničeno i usmereno ribarenje, lov i šumarstvo.

Prema IUCN kriterijumima, upravlјanje ovim rezervatom usmereno je na upravlјanje vrstama i staništima. Zaštita područja je od izuzetnog značaja za očuvanje dinamičnih vodenih, močvarnih i ritskih prirodnih staništa, kao i procesa u njima, a koji su od nacionalnog i evropskog značaja.

Osnovni cilј zaštite ovog rezervata je očuvanje vrsta i ekosistema vlažnih plavnih područja, gde su životni procesi uslovlјeni dinamikom i trajanjem poplave, kao i ograničenim i usmerenim korišćenjem šuma, livada i voda. Obezbeđivanjem ovog cilјa stvaraju se uslovi za očuvanje i prezentaciju prirodnih vrednosti, kroz usklađen razvoj šumarstva, ribarstva, lovstva kao i eko-turizma. Zaštićeno područje sa svojom okolinom poseduje arheološke, spomeničke i manifestacione vrednosti, što sve može doprineti većoj posećenosti rezervata i promociji njegovih vrednosti, a lokalnom stanovništvu određene benefite razvojem održivih oblika turizma.

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja vlažnih ritskih staništa, kao i prisustva strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta, određivanje stepena zaštite unutar SRP „Karađorđevo" je vršeno na osnovu stepena očuvanosti prirodnih vrednosti, primene aktivnih mera zaštite i usmerenog i ograničenog korišćenja. Na zaštićenom području SRP «Karađorđevo» uspostavlјaju se režimi zaštite I, II i III stepena (Prilog ) koji su propisani članom 35. Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", br. 36/2009). Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 4184,24 ha, područje:

· Režima zaštite I stepena obuhvata 130,48 ha ili 3,12 %;

· Režima zaštite II stepena obuhvata 1.649,52 ha ili 39,42 %;

· Režima zaštite III stepena obuhvata 2404,24 ha ili 57,46 %.

 

Upravljač:

VOJNA USTANOVA MOROVIĆ, tel: 022 765 271

NAZIV

"GORNјE PODUNAVLjE"

VRSTA

SPECIJALNI REZERVAT PRIRODE

Zakon o zaštiti životne sredine
("Službeni glasnik Republike Srbije", br. 66/91)

OSNOVNE VREDNOSTI

Prostrano ritsko-močvarno područje leve dolinsake ravni Dunava od državne granice sa Mađarskom do Bogojeva, sa izvanredno izraženim odlikama relјefa i hidrografskim pojavama i objektima inundaciono–aluvijalnog rečnog pojasa, očuvanoim i bujnim izvornim bilјnim zajednicama ritova (ritske šume, livade, trstici i dr.), raznovrsnost i bogatstvo flore kao i prisustvo retkih i proređenih vrsta bilјaka (beli lokvanj – Nymphaea alba , žuti lokvanj – Nuphar lutea , kukurjak – Eranthis hymalis , rebratica – Nottonia palustris , zakržlјana prunika – Iris spuria , zmijasti lјutić – Ranunculus ophioglossifolius , jezičasti lјutić – Ranunculus linqua , crni glog – Crataegus nigra ) raznovrsnost i bogatstvo faune, naročito krupnih sisara (jelen obični – Cervus elaphus , divlјa svinja – Sus scrofa , srna – Capreolus capreolus ), riba i ptica močvarica, prisustvo retkih i proređenih životinjskih vrsta (orao belorepan – Haliaetus albicilla , crna roda – Ciconia nigra , kuna zlatica – Martes martes, kuna belica – Martes foina, jazavac – Meles meles , divlјa mačka – Felis silvestris i dr.) kao i osobita lepota pejsaža čine temelјni fenomen prirodnog dobra Gornjeg Podunavlјa.

KATEGORIJA

I (prva) kategorija

PRIRODNO DOBRO OD IZUZETNOG ZNAČAJA

Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara
("Službeni glasnik Republike Srbije", br. 30/92)

KLASIFIKACIJA IUCN

IUCN Category IV

Staništa i druga upravlјana područja

(Habitat and species menagement area)

MEĐUNARODNI STATUS

IBA PODRUČJE

Zbog svojih opšte poznatih ornitoloških vrednosti, ovo područje je pod imenom Gornje Podunavlјe or Monoštor 1989. uvršćeno u registar područja od međunarodnog značja za ptice (YU029), prema IBA projektu na površini od 1.000ha (Grimmett&Jones, 1989) . Revizijom ovog projekta u 1997. predloženo je IBA područje Gornje Podunavlјe u novim granicama, površine 30.000ha (Puzović i Grubač, 1997). Ornitološka vrednost se pre svega ogleda u bogatstvu retkih i ugroženih vrsta na gnežđenju, ali i zbog njegovog značaja za migraciju i zimovanje severnijih populacija.

RAMSARSKO PODRUČJE

Prema Prostornom planu RS do 2010. godine, predviđeno je da "Gornje Podunavlјe" bude nominovano za upis na Ramsarsku listu, između ostalog i kao područje od međunarodnog značaja za ptice vodenih staništa.

ZAŠTIĆENA PRIRODNA DOBRA - POGRANIČNA PODRUČJA

Ovo područje je uklјučeno u projekat "Podrška zaštićenim pograničnim područjima", koji je deo Akcionog plana "Parkovi za život" (Parks for life), koji nose IUCN i EUROPARC. "Gornje Podunavlјe" se razmatra u kontekstu zajedničke zaštite sa susednim područjima u Mađarskoj i Hrvatskoj.

REZERVAT BIOSFERE:

"Gornje Podunavlјe" se nalazi na nacionalnoj listi predloga za budući rezervat Bisfere, a nominacija sledi nakon izrade odgovarajuće studije.

REZERVAT BIOSFERE "Drava - Mura"

"Gornje Podunavlјe" je 1998. godine uklјučeno u projekat EURONATUR za proglašenje rezervata biosfere "Drava - Mura" koji obuhvata prirodna dobra uz ove dve reke srednje Evrope, i delom uz Dunav, u okviru 5 zemalјa. Uklјučeno je 11.506ha našeg područja, a postupak kod UNESCO je u toku.

POLOŽAJ

Gornje Podunavlјe je jasno omeđen i kompaktan ritski kompleks. Nalazi se u severozapadnom delu Bačke na inudacionom području gornjeg toka Dunava kroz našu zemlјu sa njegove leve strane od 1367 km do 1433 km, a pored naselјa Bogojevo, Sonta, Apatin, Kupusina, Bački Monoštor, Bezdan, Kolut i Bački Breg.

Sa severne strane omeđen je državnom granicom sa Mađarskom, istočnu stranu čine Bajski kanal, kanal DTD, rukavac Dunava i odbrambeni nasip. Na jugu i zapadu prema Republici Hrvatskoj omeđa je rekom Dunav.

Nadmorska visina prirodnog dobra iznosi

minimalna: 80 m.n.v.

maksimalna: 88 m.n.v.

POVRŠINA

Zaštićeno prirodno dobro "Gornje Podunavlјe" prostire se na teritoriji opštine Sombor i Apatin. To je jasno omeđeno područje u kojem dominiraju šumske površine.

Ukupna površina zaštićenog prirodnog dobra iznosi 19.648,00 ha.

REŽIMI I MERE ZAŠTITE

Područje prirodnog dobra "Gornje Podunavlјe" svrstano je u kategoriju prirodnih dobara na kojima se po međunarodnim kriterijumima, podrazumeva ograničavanje lјudskih aktivnosti. Zaštita područja je od isuzetne važnosti za trajnu dobrobit prirodnih vrednosti od nacionalnog ili globalnog značaja. Iako se u ovoj kategoriji nalaze raznovrsna područja, na svakom području je primarni cilј zaštita prirode u procesu upravlјanja i mudrog korišćenja. Prema tome, cilј zaštite prirodnog dobra "Gornje Podunavlјe" je očuvanje svih prirodnih karakteristika ovog područja a koje daju bitne odlike ritova u priobalјu Dunava.

Međutim, cilј i svrha zaštite ovog područja nisu se mogli u sadašnjim uslovima, u potpunosti odreći korišćenja prirodnih resursa. Nјihovo korišćenje mora biti usmereno prvenstveno kroz usklađivanje oblika i načina eksploatacije sa imperativom očuvanja, održavanja i unapređivanja što će u mnogome doprineti zadržavanju autohtonosti a takođe i ambijentalnih odlika čitavog područja.

Obezbeđivanjem ovog cilјa stvaraju se uslovi za očuvanje i prezentaciju prirodnih vrednosti kroz usklađen razvoj sportsko rekreativnog i izletničkog turizma i životne sredine ovog područja, te njihovog prostornog i funkcionalnog povezivanja i korišćenja prema predhodno usvojenim programima za svaki vid aktivnosti.

U cilјu zaštite, očuvanja i unapređivanja prirodnog dobra "Gornje Podunavlјe" kao Specijalnog rezervata prirode, a naročito njemu svojstvenih prirodnih vrednosti, ustanovlјavaju se na određenim prostorima, unutar zaštićenog prirodnog dobra, prvi, drugi i treći stepen zaštite.

 

Upravljač:

JP „Vojvodinašume", ŠG „Sombor", Sombor tel: 025 463 114 ili 463 111

Top of Page